CHP’de Mutlak Butlan Kararı Sonrası: Hukuki Kriz mi, Yeni Siyasi Dönem mi?

Nevin Bilgin 

Türkiye, CHP kurultayına ilişkin “mutlak butlan” kararın nasıl uygulanacağı ve Türkiye siyasetini nasıl değiştireceği gündemine kilitlendi. 

Kararın özü şu:

Mahkeme, CHP’nin 2023 kurultayını hukuken yok hükmünde sayıyor. Yani Özgür Özel yönetiminin seçildiği kurultayın geçersiz olduğuna hükmediliyor. Bu durumda teorik olarak son geçerli yönetim olan Kemal Kılıçdaroğlu ekibinin göreve dönmesi gerekiyor.

Ancak Türkiye’de siyaset yalnızca mahkeme kararlarıyla ilerlemiyor. Şimdi hukuk ile fiili siyaset arasında büyük bir güç mücadelesi söz konusu. 

CHP’nin Hukuki Hamlesi: YSK ve Anayasa Argümanı

CHP yönetiminin temel savunması şu olacak:

Kurultay seçimleri seçim kurullarının gözetiminde yapıldı ve sonuçlar kesinleşti. Bu nedenle sonradan asliye hukuk mahkemesi düzeyinde verilen bir kararla siyasi sonucun değiştirilmesi anayasal kriz yaratır.

Bu savunmanın dayandığı temel nokta:

Anayasa Madde 79: "Seçimlerin genel yönetim ve denetimi Yüksek Seçim Kurulunundur" şeklinde. 

Bazı hukukçular, YSK denetiminden geçmiş ve kesinleşmiş bir seçim sonucuna sonradan müdahale edilmesi seçim hukukunu tartışmalı hale getirir görüşünde. 

Burada kritik ayrım şu:

Mahkeme “parti içi usulsüzlük” üzerinden karar veriyor, 

CHP ise “seçim sonucu kesinleşmiştir” savunması yapacak. 

Bu yüzden dosya büyük ihtimalle:

istinaf, 

ardından Yargıtay, 

hatta bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesi sürecine taşınabilir. 

Fiili Siyaset Hukuktan Daha Belirleyici Olabilir

Türkiye’de siyasi krizlerde bazen hukuki karar değil, siyasi güç dengesi sonucu belirliyor.

Şu sorular belirleyici olacak:

CHP milletvekilleri hangi yönetimi tanıyacak? 

Belediye başkanları kimin yanında duracak? 

Parti örgütü kimi meşru lider görecek? 

Parti binası ve mali yapı kimin kontrolünde olacak? 

Eğer:

·İstanbul, 

·Ankara, 

·İzmir, 

·Adana, 

·Mersin, 

·Antalya belediye yapıları

Özgür Özel çizgisinde kalırsa, mahkeme kararına rağmen fiili siyasi ağırlık mevcut yönetimde olabilir. 

Bu nedenle karar hukuken verilmiş olsa bile siyaseten uygulanması kolay olmayabilir.

Olağanüstü Kurultay En Güçlü Senaryo Haline Geldi

Şu an Ankara’da en güçlü konuşulan formül olağanüstü kurultay.

Çünkü; 

Mahkeme kararı CHP’yi uzun süre kilitlerse, 

muhalefet seçmeni dağılırsa, 

belediyeler ile genel merkez arasında çatışma büyürse,

parti ağır yara alabilir. 

Bu yüzden krizden çıkış yolu olarak yeniden kurultay formülü öne çıkıyor.

Bu durumda üç ihtimal konuşuluyor. 

1. Özgür Özel yeniden seçilir

Bu durumda mahkeme kararının siyasi etkisi büyük ölçüde kırılır.

Taban yeniden irade koydu söylemi oluşur.

2. Kılıçdaroğlu geri döner

Bu durumda CHP içinde ciddi kopuş yaşanabilir.

Özellikle genç seçmen ve büyükşehir örgütleri sert reaksiyon gösterebilir.

3. Geçiş adayı formülü

Parti bölünmesini engellemek için uzlaşı adayı çıkarılabilir. Uzlaşı adayı olara Oğuz Kaan Salıcı, Faik Öztrak gibi birçok isim konuşuluyor. 

Ancak şu an kutuplaşma çok yüksek olduğu için bu ihtimal daha zayıf görünüyor.

CHP Bölünür mü?

Artık bu ihtimal açık açık konuşuluyor.

Çünkü CHP bugün yalnızca klasik parti örgütü değil. 

Büyükşehir belediyeleri, 

medya etkisi, 

sosyal medya ağı, 

genç şehirli seçmen, 

muhalif kamuoyu

partinin yeni yönetim çizgisiyle daha yakın görülüyor. 

Eğer mahkeme kararı üzerinden eski yönetim fiilen geri getirilmeye çalışılırsa şu tablo oluşabilir:

Resmi CHP tüzel kişiliği bir tarafta kalır, 

ama siyasi enerji başka yapıya kayar. 

Bu durum geçmişte:

DSP, 

RP

ANAP, 

DYP, 

MHP kopuşlarında yaşandı. 

Yeni Parti İhtimali İlk Kez Bu Kadar Gerçekçi

En kritik senaryo bu olabilir.

Eğer,  

Özgür Özel, 

Ekrem İmamoğlu, 

Mansur Yavaş çizgisi CHP içinde alan bulamazsa, yeni merkez muhalefet partisi gündeme gelebilir. 

Böyle bir yapının avantajları:

belediye gücü, 

medya görünürlüğü, 

genç seçmen desteği, 

ekonomik kriz ortamında değişim talebi. 

Ekim Partisi, Cumhuriyet Partisi gibi birçok parti ismi de konuşulyoyr. 

Ama riskleri mevcut. 

CHP markasını bırakmak, 

örgütsel dağınıklık, 

hazine yardımı kaybı, 

kısa sürede seçim baskısı. 

Yine de Türkiye’de son yıllarda seçmenin parti logosundan çok aday ve lider odaklı hareket ettiği görülüyor.

İYİ Parti ile Yeni Blok Kurulur mu?

Bu kriz muhalefetin yeniden dizaynına da  yol açabilir.

İYİ Parti şu an CHP’ye mesafeli dursa da, yeni oluşacak merkez muhalefet hareketiyle ortak zeminde buluşabilir.

Özellikle:

parlamenter sistem, 

hukuk devleti, 

merkez sağ–merkez sol ortaklığı, 

güçlendirilmiş demokrasi söylemi

yeniden kurulabilir. 

Ancak burada temel sorun liderlik.

Muhalefetin ortak cumhurbaşkanı adayı kim olacak?

·İmamoğlu mu? 

·Mansur Yavaş mı? 

·başka bir isim mi? 

Bu kriz aslında muhalefetin liderlik savaşını da hızlandırıyor.

Erken Seçim İhtimali Artıyor

Bu kriz uzarsa erken seçim ihtimali güçlenebilir.

İktidar açısından parçalanmış muhalefet avantaj olabilir. 

Ama ters ihtimal de var. 

Eğer toplum süreci “yargı müdahalesi” olarak okursa CHP seçmeninde büyük mobilizasyon oluşabilir.

Bu yüzden iktidarın da süreci dikkatle izlediği görülüyor. 

Önümüzdeki birkaç ay önemli bir süreç olacak. 

CHP’nin dağılmayıp dağılmayacağını, 

yeni parti doğup doğmayacağını, 

muhalefetin yeniden birleşip birleşmeyeceğini, 

erken seçim ihtimalini

belirleyecek kritik dönem olabilir. 

Ek Bölüm

CHP kurultayına ilişkin verilen "mutlak butlan" (hukuken yok hükmünde sayılma) kararı, Türk hukukunda Seçim Hukuku ile Medeni Hukuk / Siyasi Partiler Kanunu arasındaki gri alandan beslenmektedir. 

1. Kararın Hukuki Dayanağı ve "Mutlak Butlan" Ne Anlama Geliyor?

İlk derece mahkemesinin (Asliye Hukuk) verdiği mutlak butlan kararı, kurultayın yapılış şekline veya delegelerin belirlenme sürecine ilişkin Siyasi Partiler Kanunu (SPK) ve Türk Medeni Kanunu (TMK) hükümlerine ayırılık iddiasına dayanır.

·TMK Madde 75 (Genel Kurulun Toplantıya Çağrılması): Dernekler ve siyasi partiler için de kıyasen uygulanan bu maddede, genel kurulun kanun ve tüzük hükümlerine uygun çağrılmaması durumunda kararların iptali istenebilir.

·Siyasi Partiler Kanunu Madde 14: Büyük Kongrenin (kurultay) toplanma usullerini, delege yapısını ve kararların niteliğini düzenler.

·Hukuki Sonuç: "Mutlak butlan" ile sakatlanan bir hukuki işlem, doğduğu andan itibaren geçersizdir. Yani mahkeme, "Özgür Özel'in seçildiği kurultay hukuken hiç yapılmamış gibidir" demektedir.

2. CHP’nin Savunma Stratejisi: Anayasa Madde 79 ve Kesinlik İlkesi

Genel Merkez hukukçularının yargı sürecinde öne süreceği en güçlü argüman, genel mahkemelerin siyasi parti seçimlerine müdahale yetkisinin sınırlandırılmış olmasıdır.

Anayasa Madde 79 (Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi): "Seçimler, yargı organlarının yönetim ve denetimi altında yapılır... Yüksek Seçim Kurulu kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz."

·YSK Güvencesi: CHP yönetimi, kurultaydaki seçimlerin ilçe/il seçim kurulları (yargıç güvencesinde) gözetiminde yapıldığını, tutanakların kesinleştiğini ve bu kararların Anayasa'nın 79. maddesi gereğince kesin nitelikte olduğunu savunacaktır.

·Yetki Aşımı İddiası: Bir asliye hukuk mahkemesinin, YSK denetiminden geçmiş ve kesinleşmiş bir seçimi "iptal edemeyeceği", bunun yargısal bir yetki aşımı (fonksiyon gaspı) olduğu iddia edilecektir.

3. İtiraz Süreci ve Yargı Aşamaları: Dosyayı Ne Bekliyor?

İlk derece mahkemesinin kararı kesinleşmiş bir karar değildir. CHP'nin önünde uzun bir hukuki takvim bulunmaktadır:

Olası Süreç ve Tartışma

1. İstinaf

Bölge Adliye Mahkemesi (BAM)

CHP yürütmenin durdurulmasını talep edecektir. BAM, mahkemenin esastan haklı olup olmadığına ve YSK yetkisine tecavüz edilip edilmediğine bakacak.

2. Temyiz

Yargıtay (İlgili Hukuk Dairesi)

Siyasi partilerin tüzük ve kongre iptallerinde son sözü söyleyen Yargıtay, kararı onarsa Özgür Özel yönetiminin meşruiyeti hukuken tamamen düşer.

3. AYM

Anayasa Mahkemesi

Bireysel başvuru yoluyla "seçilme hakkı" ve "örgütlenme özgürlüğü" ihlali gerekçesiyle dosya AYM'ye taşınabilir. AYM'nin yürütmeyi durdurma kararı vermesi beklenebilir.

4. En Kritik Hukuki Risk: Kayyum Tehlikesi (TMK m. 75/2)

Eğer istinaf veya Yargıtay süreci devam ederken, mahkeme kararı doğrultusunda mevcut yönetimin "yetkisiz" olduğu yönünde bir ara karar veya kesinleşme eğilimi doğarsa, en büyük risk Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından partiyi olağanüstü kurultaya götürmek üzere bir "Çağrı Heyeti" (Kayyum) atanmasıdır.

·MHP Örneği (2016): Geçmişte MHP içi muhalefetin açtığı davada mahkeme, partiyi kurultaya götürmek üzere 3 kişilik çağrı heyeti atamıştı. CHP için de en tehlikeli ve partiyi fiilen kilitleyecek senaryo bu olarak görülüyor. 

#CHP

#mutlakbutlan