Çalışanların Lehine Karar Alınmasını Engelleyen Şirket Taktikleri

1. Aşırı Merkeziyetçi Yönetim
   Kararlar yalnızca üst düzey yöneticiler tarafından alınır. Çalışanların fikirleri, geri bildirimleri veya önerileri dikkate alınmaz. Bu, hem motivasyonu düşürür hem de inovasyonu sınırlar.
2. Mikro İletişim ve “Hafif Baskı”
   CEO veya yöneticiler, birebir yakın temaslarla samimiyet izlenimi verir ama aynı zamanda farkında olmadan baskı uygular. Örneğin, toplantılarda “bizi anlıyor” mesajı verilir, fakat eleştirel yorumlar cesaret kırıcı bir hale gelir.
3. Kısa Vadeli Performans Önceliği
   Şirketler genellikle yalnızca finansal sonuçlara odaklanır. Çalışanların uzun vadeli gelişimi, iş memnuniyeti veya sürdürülebilir kariyer fırsatları geri planda kalır.
4. Performans Ödüllerinin Yanıltıcı Kullanımı
   Rozetler, sembolik ödüller veya küçük teşviklerle çalışanlar motive ediliyormuş gibi gösterilir. Ancak gerçek karar ve politika değişiklikleri yapılmaz, çalışanların talepleri görmezden gelinir.
5. Karizma ve İmaj Yönetimi
   CEO’nun veya liderin güçlü kişisel imajı, eleştirel düşünceyi gölgede bırakabilir. Medya ve şirket içi iletişimde karizmanın etkisiyle çalışanların endişeleri görünmez olur.
6. Şeffaflık Eksikliği
   Karar alma süreçleri ve gerekçeler gizli tutulur. Çalışanlar, politikaların veya stratejilerin kendilerini nasıl etkilediğini anlamaz, dolayısıyla haklarını savunma veya öneride bulunma şansı azalır.
7. “Küçük Ama Sürekli” Kültürel Baskı
   Şirketler, kültürel normları veya politikaları küçük ve sürekli müdahalelerle şekillendirir. Bu, çalışanların sesini duyurmasını zorlaştırır ve değişim yaratacak fikirleri bastırır.

 "CEO"LAR SÜPER KAHRAMAN MI?

CEO’ların Popülerliği: Liderlik mi Ego mu

Zirvede Maaş, Zeminde Sorunlar

CEO (Chief Executive Officer / Genel Müdür), bir şirketin en üst düzey yöneticisidir. Şirketin stratejik kararlarını alır, finansal hedefleri belirler ve tüm organizasyonun yönetiminden sorumludur.

Şirketler sıklıkla CEO’larını süper kahraman gibi gösteriyor. Çalışanlara para verirken cimri davranırken, CEO'ya sıra gelince onları kahraman, kurtarıcı gibi görerek astronomik ücretler ödüyor.

Medyada başarıları parlıyor, krizleri tek başına çözdükleri öne çıkıyor. 

Peki CEO’lar gerçekten çalışanlarının sorunlarını görebiliyor mu? 

Şirketin gözünden bakınca manzara çok farklı olabilir.

Zirvede Maaş Zeminde Sorunlar

CEO’lar yüksek maaş ve primlerle ödüllendirilirken, alt kadro çoğu zaman maaş ve iş yükü dengesizliğiyle mücadele ediyor. Bu uçurum, çalışanların gerçek deneyimlerini anlamayı zorlaştırıyor ve kararları çalışan gözüyle değil, sadece finansal başarı gözüyle şekillendiriyor.

Tek Adam Yönetimi Kararların Gölgesinde

CEO’lar vizyonlarını tek başına uyguluyor, ekiplerin fikirleri gölgede kalıyor. Bu inovasyonu kısıtlıyor ve hataların maliyetini yükseltiyor. Çalışanlar için kararlar çoğu zaman uzak bir odadan gelen emirler gibi görünür.

Samimiyet mi Manipülasyon mu

CEO’lar birebir temaslarla “bizi anlıyor” mesajı verebilir. Ama bu samimiyet çoğu zaman güç farkını ve baskıyı gizler. Eleştiri mekanizmaları kapanır, çalışanlar sorunlarını dile getirmekten çekinir.

Kâr mı Sürdürülebilirlik mi

Kısa vadeli kazançlar ön planda olunca, uzun vadeli etik değerler ve sürdürülebilirlik geri planda kalıyor. Çalışanların iş yükü ve moral kayıpları çoğu zaman finansal raporların gölgesinde kalır.

Karizma Tuzağı

Medya ve sosyal platformlar CEO’ların karizmasını yüceltiyor. Ancak bu, stratejinin başarısız olduğu noktaları gizleyebilir. Çalışan gözüyle bakmak sadece başarı grafiğini görmek değil, iş yükünü ve şirket kültürünü de anlamaktır.

Popülerlik Riskle Gelir

CEO’lar şirket için kritik önemde. Ancak yüksek maaş, karizma ve tek adam yönetimi, çalışan perspektifini ve şirketin iç gerçeklerini göz ardı edebilir. Modern iş dünyasında kolektif liderlik, eleştirel bakış ve çalışan gözüyle karar alma artık bir seçenek değil, zorunluluk.

 Yöneticilerin Birebir İlgisi: Samimiyet mi, Tuzak mı?

Yöneticilerin Kişisel Yaklaşımı: 

İyi Niyet Mi, Riskli Bir Strateji Mi?

Günümüz iş dünyasında, yöneticiler sık sık çalışanlarıyla “kişisel ilişki” kurmayı bir yönetim tekniği olarak benimsiyor. Bu yaklaşım, ilk bakışta samimi ve motive edici görünebilir; ancak derinlemesine bakıldığında ciddi riskler ve olumsuz psikolojik etkiler barındırıyor.

Kişisel Yaklaşımın Öne Çıkan Yönleri

·Çalışanların kendilerini daha değerli ve görünür hissetmesini sağlar.

·İletişimde açıklık ve doğrudanlık, bazı durumlarda güven ve bağlılığı artırabilir.

·Birebir temas, yöneticinin çalışan motivasyonunu yakından takip etmesini sağlar.

Bu avantajlar, özellikle küçük ekiplerde ve kısa vadeli projelerde işe yarayabilir. Ancak kurumsal ölçekte ve uzun vadede, kişisel yaklaşımın riskleri göz ardı edilemez.

Riskler ve Olumsuz Etkiler

Önyargı ve ayrımcılık riski:

Yöneticinin belirli çalışanlarla kişisel bağ kurması, diğerlerini ihmal etme veya farkında olmadan kayırma riskini doğurur. Bu durum, ekip içinde eşitsizlik ve huzursuzluk yaratabilir.

Bağımlılık ve psikolojik baskı:

Çalışanlar, yöneticinin kişisel ilgisine bağımlı hale gelebilir; sürekli onay ve onaylanma ihtiyacı, motivasyonu değil, strese yol açar.

Profesyonel sınırların bulanması:

Çok yakın ve kişisel ilişkiler, profesyonel sınırları belirsizleştirir. Eleştiri veya olumsuz geri bildirim vermek zorlaşır, yönetim kararları objektifliğini kaybedebilir.

Manipülasyon riskleri:

Bazı yöneticiler, kişisel yakınlığı motivasyonu artırmak yerine çalışanları kontrol veya yönlendirme amacıyla kullanabilir. Bu durum güven kaybına ve etik sorunlara yol açar.

Alternatif Yaklaşım: Profesyonel Mikro İletişim

Kişisel yaklaşım yerine çalışana doğrudan finansal destek sağlamasa da mikro iletişim ve sembolik geri bildirimler daha güvenli ve sürdürülebilir bir yöntem olarak öne çıkar:

·Kısa, anlamlı geri bildirimler ve takdir mesajları.

·Sembolik ödüller ve rozetlerle motive etme.

·Objektif performans ölçümleri ve şeffaf iletişim.

Bu yaklaşım, çalışanların psikolojik motivasyonunu artırırken profesyonel sınırları ve adaleti korur. Ayrıca yöneticilerin önyargı veya duygusal bağımlılık yaratma riskini azaltır.

"Aaa şirket yönetimi doğum gününü kutladı Yuppi"

Çalışanı Para Yerine Rozetle Ödüllendirmek

Mikro İletişimle Çalışan Motivasyonunu Artır ve Maliyetleri Düşür

Şirket Taktikleri

Nevin BİLGİN 

Günümüz iş dünyasında şirketler, çalışan motivasyonunu artırmak için finansalı arttırmadan taktik uyguluyor. Biz buna Mikro iletişim diyoruz. 

Sembolik ödüller, ayın elemanı, rozet vermek, küçük hediyeler, gönderilen teşekkür mektupları. 

Çalışanların psikolojik motivasyonunu yükseltirken işverenin maliyetlerini düşüren sürdürülebilir bir yöntem olarak öne çıkıyor. 

Para yerine küçük rozetler ve anlamlı geri bildirimler, çalışanların değerli hissetmesini sağlıyor.

Mikro İletişim Nedir?

Mikro iletişim, günlük iş yaşamında sıkça karşılaşılan küçük ama etkili mesajlar ve etkileşimleri kapsar:

• Sözlü ifadeler: “Harika iş çıkardın”, “Katkın çok değerli”.
• Sözsüz işaretler: Gülümseme, baş sallama, onaylayıcı bakışlar.
• Dijital etkileşimler: Hızlı mesajlar, emoji kullanımı, kısa teşekkür notları.

Bu küçük etkileşimler, finansal ödüller kadar güçlü psikolojik etkiler yaratıyor ve şirket kültürünü pekiştiriyor. 

Üstelik de para harcamadan motivasyon sağlar.

Çalışan Psikolojisine Etkisi

Mikro iletişim ve rozet gibi sembolik ödüller, çalışanların psikolojik durumunu olumlu etkiliyor:

1. Değer görme ve aidiyet hissi: Küçük takdirler, çalışanların organizasyonun önemli bir parçası olduğunu hissetmesini sağlar.
2. Öz-yeterlik ve güven: Başarıların fark edilmesi, çalışanların yeteneklerine olan güvenini artırır.
3. Motivasyon ve bağlılık: Pozitif geri bildirimler, performans ve iş bağlılığını güçlendirir.
4. Stresin azaltılması: Olumlu mikro iletişimler, iş yerindeki gerginliği ve tükenmişlik riskini azaltır.

Para Yerine Rozet ve Sembollerle Ödüllendirme

Rozetler ve sembolik ödüller, motivasyonu artırırken maliyeti düşürüyor. Şirket ikramiye gibi unsurlar yerine söz ve işaretlerle bunu sağlayabiliyor:

• Sanal rozetler ve başarı sembolleri: Dijital platformlarda “Haftanın Kahramanı” veya “Proje Yıldızı” rozetleri.
• Teşekkür notları: Küçük, kişiselleştirilmiş mesajlar, çalışanların değerli hissetmesini sağlar.
• Emoji ve simgeler: Slack veya Teams gibi platformlarda olumlu emoji ile onay mesajları.
• Başarı tabloları: Çalışanların başarılarını ofiste veya dijital ortamda sergileyen görseller.

Bu yöntemler, çalışanların motivasyonunu artırırken işverenin bütçesini zorlamıyor tabii ki.

Mikro İletişim Stratejileri

1. Düzenli küçük geri bildirimler: Her gün veya hafta kısa ama anlamlı övgüler.
2. Pozitif dil kullanımı: Başarıyı güçlendiren ifadeler.
3. Görselleştirilmiş başarılar: Rozet ve simgelerin dijital veya ofis ortamında sergilenmesi.
4. Mikro kutlamalar: Küçük başarıları anlık kutlamalarla ödüllendirmek.

Eleştiri: Tehdit mi, Gelişim Fırsatı mı?

Sabit Zihin ve Gelişim Odaklı Zihin

Nevin BİLGİN 

Psikoloji profesörü ve başarı, motivasyon ve zihniyet üzerine çalışan Amerikalı araştırmacı Carol Dweck’in ortaya koyduğu “gelişim odaklı zihin yapısı” yaklaşımı, eleştiriye verdiğimiz tepkinin bir yetenek meselesi değil, bakış açısı meselesi olduğunu gösteriyor.

• Sabit Zihin: Yetenekler doğuştan sabittir. Eleştiri kişisel bir tehdit gibi algılanır  savunma ve geri çekilme doğaldır.
• Gelişim Odaklı Zihin: Yetenekler geliştirilebilir. Eleştiri bir eksiklik göstergesi değil, ilerleme için geri bildirimdir.

Eleştiriyi İşlevsel Kılan Unsurlar

Her eleştiri gelişim sağlamaz. İşlevsel olan eleştiri:

• Davranışa odaklanır, kişiliğe değil
• Somut ve geliştirilebilir alanlar gösterir
• Niyet okuma yerine gözleme dayanır

Belirsiz ve yargılayıcı eleştiriler ise sadece direnç üretir.

Kritik Ayrım: Gürültü mü, Fırsat mı?

Asıl mesele eleştiriyi almak değil, ayıklayabilmek:
Hangi geri bildirim ilerletir, hangisi sadece gürültüdür?
Eleştiriyi kişisel algılamadan değerlendirebilmek, gelişim odaklı zihin yapısının en değerli becerilerinden. 

 

"Güzel Cin"İran Filmi

 Filmde Sessizlik ve Kadın Temsili

Güzel Cin, yüzeyde mistik ve psikolojik bir hikâye sunuyor gibi görünse de, aslında oldukça sınırlı bir derinliğe sahip bir film olarak öne çıkar. Anlatı yapısı güçlü bir dramatik omurga kurmakta zorlanır; buna rağmen filmde dikkat çeken temel unsur, kadın karakterin neredeyse tamamen sessiz oluşudur.

Filmde Nurgül Yeşilçay tarafından canlandırılan karakterin sesi duyulmaz. Bu tercih teknik bir eksiklikten çok, sembolik bir anlatım olarak okunabilir. Kadının konuşamaması, yalnızca bireysel bir travmanın sonucu değil; aynı zamanda toplumsal olarak bastırılmış, ifade alanı elinden alınmış kadın figürünü temsil eder. Karakter vardır, kadrajdadır, hikâyenin merkezindedir; ancak kendini ifade edemez. Bu durum, İran sinemasında sıkça rastlanan dolaylı anlatım geleneğiyle de örtüşür.

Ancak film, bu güçlü sembolik fikri yeterince derinleştiremez. Kadının sessizliği etkileyici bir metafor olarak kurulsa da, bu metaforun etrafı doldurulmaz. Hikâye ilerledikçe izleyiciye yeni katmanlar sunulmaz; aksine anlatı yüzeyde kalır. Bu da filmin, sahip olduğu potansiyele rağmen zayıf bir etki bırakmasına neden olur.

“Cin” teması da benzer şekilde yüzeysel işlenir. Doğaüstü bir unsur gibi sunulsa da, psikolojik bir derinliğe tam anlamıyla dönüşemez. Oysa bu metafor, karakterin iç dünyasıyla daha güçlü bağlar kurabilirdi. Film bunu denemek yerine, belirsizlik ile yüzeysellik arasında kalır.

Güzel Cin, güçlü bir fikirden yola çıkan ama bu fikri geliştiremeyen bir film izlenimi verir. En akılda kalan yönü ise, kadın karakterin sessizliğidir. Bu sessizlik, filmin anlatamadığını anlatır:
Kadın vardır, görünürdür, ama sesi yoktur.

 Yasaklar Yaratıcılığı Öldürür mü, Yoksa Besler mi?

Ve..

İran Sinemasında Sansürün Sınırları

Aşkın ve Cinselliğin Dile Getirilmesi

İran Sinemasının Kültürel ve Sanatsal Gücü

           fotoğraf: https://lifeartsanat.com/2018/03/23/iran-sinemasinda-genc-isyan-ava-2017-yasam-kaya/

Nevin BİLGİN 

İran’da sinema, 1979 İslam Devrimi’nden sonra devletin ahlaki ve dini kurallarla çok sıkı bir sansür sistemine tabi tutuldu; fiziksel yakınlaşma, öpüşme, çıplaklık gibi sahneler uzun süre yasaklandı ve hâlâ ağır kısıtlamalarla karşı karşıya kalıyor. Bu nedenle aşk ve cinsellik, geleneksel Batı sinemasında görsel olarak sunulduğu şekilde dile getirilemiyor, bizzat ekranın görünür yüzeyinde gösterilemiyor. Bunun yerine filmler, aşkın ve arzunun varlığını dolaylı ve örtük yöntemlerle aktarıyor; ikili ilişkilerdeki duygusal bağ, gerilim, yakınlık ve özlem doğrudan bedenle değil, bakışlar, sessizlikler, mekânsal yakınlık, ses tasarımı ve ritmik tempolarla ifade ediliyor. 

Bu yaklaşım, aşkı ve cinselliği salt fiziksel bir olay değil, insan psikolojisinin, duyguların ve toplumsal bağların bir izdüşümü olarak sunuyor. Örneğin bazı filmlerde sevgililerin fiziksel olarak birlikte olmadan önceki konuşmaları, yalnızca bakışları veya bir mekânda beraber bulunmaları aracılığıyla aralarındaki bağ güçlü biçimde hissedilir hâle geliyor. Bu, izleyicinin filmi “tamamlamasını” artık yaratıcı hayal gücüne bırakıyor ve romantik etkiyi daha içsel bir düzeye taşıyor. 

Bir diğer anlatım biçimi ise simgesel ve metaforik dilin kullanılmasıdır. Yönetmenler gölgeler, siluetler, kapı eşikleri, dış mekan iç mekân geçişleri gibi film dili unsurlarını kullanıp aşkı ve arzuyu ima ediyor; bir çiftin yan yana yürüyüşü, bir telefon konuşması, kapalı bir kapının ardındaki ses gibi küçük ayrıntılar bile büyük duygusal anlamlar taşıyor. Bu teknik, filmlerin durum ve duygulara derinlik kazandırırken aynı zamanda sansürü aşmanın yaratıcı bir yolunu sunuyor. 

Sansürün Estetiğe Dönüşen Etkisi

Bu zorunlu dolaylılık, ironik bir şekilde İran sinemasının uluslararası alanda tanınan güçlü estetiğini doğurdu. İfade sınırları, yönetmenleri daha sessiz ama yoğun anlatım yolları geliştirmeye itti; sinemacılar, aşktan ve cinsellikten bahsetmek için içsel çatışmaları, karakter psikolojisini, toplumsal normları sorgulayan metaforik yapıları kullandılar. Bu, yalnızca Sansür’le savaşmak için bir strateji değil, aynı zamanda sinemanın imgeler aracılığıyla düşünsel ve duygusal derinlik üreten bir sanat formu olduğunu gösteren benzersiz bir sinema dili sağladı. 

İran sinemasında aşk, çoğu zaman sadece karakterlerin birbirine duyduğu hisle değil, aynı zamanda toplumun, dinin ve bireysel özgürlüğün sınırlarıyla mücadelesiyle birlikte anlatılır. Bu, aşk hikâyelerini sadece romantik bir ilişki olarak değil, aynı zamanda toplumsal bağlamda bir özgürlük, arzu ve bireysellik arayışı olarak ele alır. Böylece aşk filmleri, hem insan ruhunun sınırlarını hem de sosyal koşulların baskılarını sorgulayan eserler hâline gelir. 

İran Sinemasının Kültürel ve Sanatsal Gücü

Bu dolaylı anlatı dili, İran sinemasını birçok diğer sinemalardan ayrı bir yere koyuyor. Batı sinemasında aşk ve cinsellik çoğunlukla bedensel ve doğrudan betimlenirken, İran sinemasında bu temalar ima ve sembollerle inşa edilen zihinsel bir deneyime dönüşüyor. Bu da izleyiciye hem duygusal hem de entelektüel bir katman sunuyor; seyirci yalnızca filmde olanları izlemekle kalmıyor, aynı zamanda karakterlerin iç dünyasını, toplumun değerlerini, bastırılmış duyguların izdüşümlerini düşünsel olarak da çözmeye davet ediliyor. 

Sonuç olarak, İran sinemasında aşk ve cinsellik, sansürün yarattığı kısırlığın doğrudan sonucu olarak örtük bir anlatı diliyle ifade ediliyor ve bu durum sinemayı daha yaratıcı, daha sembolik, daha insan ruhunun derinliklerini yansıtan bir sanat hâline getiriyor. Bu sansürdeki yaratıcı direnç ve estetik zenginlik, İran sinemasını uluslararası düzeyde güçlü ve saygı gören bir anlatı dili geliştiren bir sinema hâline getiriyor. 

Kaynakça

https://cinema.iranicaonline.org/article/screening-love-the-forbidden-in-rakhshan-bani-itimads-nargis

https://baskamecra.com/iran-sinemasinda-kadin-temsili

https://areteportal.com/iran-sinemasinin-ardi-sistematiklesmis-cinsel-siddetin-yarattigi-hayal-kirikligiyla-ne-yapacagiz/

https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/702568

https://offscreen.com/view/tales_of_resilience

 

İran Filmi 

Müdür

Cezaevi Gerilimi ve Vicdanın Sineması

İran filmi Müdür, hapishane ortamında geçen ve hem gerilimi hem de etik sorgulamayı öne çıkaran bir yapım sunuyor. Film, cezaevinde bir nakil sırasında bir mahkûmun kaybolmasıyla başlıyor ve bu kayıp, hapishane müdürünü hem mesleki sorumluluk hem de vicdan açısından zor duruma sokuyor. Başrol karakter fiziksel olarak aksiyon içinde olmasa da, olay örgüsü onun aldığı kararlar ve içsel çatışmalar etrafında şekilleniyor, bu da izleyicinin ilgisini karakterin psikolojisine yönlendiriyor.

Çekimler büyük ölçüde hapishane içinde yapılıyor ve kamera, koridorlar, hücreler ve ortak alanlar boyunca hareket ediyor, bu da mekanın baskıcı ve ağır atmosferini ortaya çıkarıyor. Işık ve gölge kullanımı, mekanın kapalı yapısını ve karakterlerin üzerindeki psikolojik yükü etkili bir şekilde gösteriyor. Mekânın sınırlılığı, müdürün vicdan ve mesleki sorumluluklarını hissettirmeyi güçlendiriyor ve izleyiciyi karakterle birlikte gerilim içinde tutuyor.

Filmin sürükleyiciliği, klasik aksiyon sahnelerinden çok karakterin içsel dünyasına odaklanmasıyla sağlanıyor. Müdürün kayıp mahkûmu bulma çabası ve etik ikilemleri, izleyicide sürekli bir merak ve gerginlik yaratıyor. Kamera ve kurgu, bu gerilimi minimalist ama etkili bir şekilde yansıtıyor, basit ışık oyunları ve mekân kısıtlılığı film boyunca yoğun bir atmosfer oluşturuyor.

Sonuç olarak, Müdür, bir cezaevi kaçış hikâyesi gibi görünse de, esas olarak insan psikolojisi ve vicdan muhasebesi üzerine kuruluyor. Mekânın sınırlılığı ve başrolün fiziksel olarak aktif olmaması, filmi farklı ve güçlü kılıyor, izleyicide karakterin iç dünyasına yoğun bir şekilde odaklanmayı sağlıyor ve anlatıyı etkileyici kılıyor.

 Kadın ve Erkek Harcama Alışkanlıkları

Görünmeyen Emek, Görünen Tüketim

KADIN ÇUL-ÇAPUT PEŞİNDE, ERKEK DÖNERCİDE YEME DERDİNDE

KADIN BAKICI, ERKEK ÖZGÜR BİREY ROLÜNDE

NEVİN BİLGİN 

Gündelik hayatta sıkça dile getirilen bir gözlem vardır.  Kadınlar kıyafet, ev eşyası ve estetik harcamalara yönelirken erkekler daha çok yemek, özellikle et ve kendilerine bireysel harcama yapar. Bu gözlem yüzeyde basit bir tercih farkı gibi görünse de, aslında altında psikolojik, kültürel ve toplumsal katmanlar barındırır. Bu yazı, bu farklılığın nedenlerini hem psikoloji hem de davranışsal araştırmalar ışığında analiz etmektedir.

KADINLAR EVE HARCIYOR

Kadınların yaptığı harcamaların önemli bir kısmı kişisel tüketim gibi görünse de gerçekte çoğu zaman kolektif kullanım içerir. Ev eşyası, mutfak araçları, dekorasyon ya da bakım ürünleri:

evin düzenini sağlama 

sosyal kabul görme 

“iyi ev kurma” beklentisini karşılama gibi işlevler taşır.

Bu durum toplumsal rol içselleştirmesi olarak tanımlanıyor.  Kadınlar, çocukluktan itibaren bakım, düzen ve estetikle ilişkilendirildiği için harcama davranışları da bu yönde şekilleniyor.

Araştırmalar, kadınların toplumsal normlara bağlı olarak beden ve görünüm baskısını daha yoğun yaşadığını gösteriyor. Örneğin Türkiye’de yapılan bir çalışmada, kadınlarda zayıf olma idealinin, erkeklerde ise kaslı olma idealinin psikolojik memnuniyetsizlikle ilişkili olduğu ortaya konmuştur . Bu da kadınların estetik ve görünüm odaklı harcamalara yönelmesinin yalnızca tercih değil, baskı sonucu gelişen bir davranış olduğunu düşündürür.

Erkeklerde Harcama: Anlık Tatmin ve Bireysel Alan

Erkeklerin harcama alışkanlıkları ise daha çok:

hızlı tüketim (döner, et, fast food) 

bireysel haz 

sosyal ortamda görünürlük üzerine kurulu. 

Davranışsal ekonomi çalışmalarına göre erkekler, kadınlara kıyasla daha fazla risk alma ve anlık karar verme eğilimi gösteriyor . Bu da uzun planlama gerektirmeyen, hızlı tüketilen ürünlere yönelmeyi açıklıyor.

Ayrıca erkeklerin kamusal alanı daha rahat kullanabilmesi önemli bir faktör. Tek başına bir dönerciye gidip yemek yemek erkek için sıradan bir davranışken, kadınlar için bu durum sınırlı gelişiyor. 

Dolayısıyla dönercide erkekleri daha sık görüyoruz. 

Kadınların Zihinsel Yüküsü ve Harcamanın Görünmeyen Tarafı

Kadınların harcama davranışını anlamak için en kritik kavramlardan biri zihinsel yük. 

Zihinsel yük şunları kapsar:

·Evde ne eksik? 

·Kim ne yiyecek? 

·Yarın ne yapılacak? 

·Misafir gelirse ne hazırlanacak? 

Bu planlama süreci çoğu zaman görünmez. Erkekler çoğunlukla sadece sonuç kısmına dahil olur (yemek hazır, ev düzenli vb.), sürecin kendisi ise kadın tarafından taşınır.

Bu durum, harcamanın da yönünü belirler:

Kadın → planlama + sorumluluk 

Erkek → tüketim + kullanım 

TÜKETİM BİÇİMİ

Araştırmalar, kadınların sosyal ilişkilerde daha geniş ve bağlantılı ağlara sahip olduğunu, erkeklerin ise daha rekabetçi ve bireysel ilişkiler kurduğunu gösteriyor . Bu fark tüketim davranışına da yansıyor. 

·Kadınlar → paylaşım, ev, misafirlik, görünüm 

·Erkekler → bireysel alan, arkadaş grubu, dışarıda tüketim 

Bu nedenle bir kadın alışveriş yaptığında bu, çoğu zaman birden fazla kişiyi etkileyen bir tüketim. Erkek ise çoğunlukla kendisi için harcıyor. 

KADIN BAKICI; ERKEK ÖZGÜR BİREY 

Bu farkların büyük kısmı biyolojik değil, öğrenilmiş davranışlar. Kadına bakıcı rolü, erkeğe özgür birey rolü tanımlanmış durumda. 

Bu da şunu doğurur:

·Kadın → sorumluluk odaklı tüketim 

·Erkek → haz odaklı tüketim 

Bu kalıplar çocukluktan itibaren pekiştirilir ve yetişkinlikte ekonomik davranışlara dönüşüyor..

https://dergipark.org.tr/tr/pub/klinikpsikoloji/article

https://www.acarbaltas.com/finansal-kararlarda-testosteron-etkisi

 Sözün Gücü mü, İktidarın Gölgesi mi?

 Jürgen Habermas ve Epstein Dosyası

Nevin BİLGİN 

Yaşamının kaybeden Jürgen Habermas, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren düşünce dünyasında derin izler bırakan bir isim. Özellikle iletişim, demokrasi ve kamusal alan üzerine geliştirdiği kuramlarla modern siyasal teorinin en etkili isimlerinden biri olarak öne çıkıyor. Habermas’ı anlamak, bir düşünürü incelemekten öte, modern toplumun kendisini nasıl kurduğunu ve nasıl meşrulaştırdığını anlamak aslında.

Habermas denildiğinde akla ilk olarak kamusal alan kavramı geliyor. Ona göre bireyler, iktidardan bağımsız bir alanda bir araya gelerek fikirlerini özgürce tartışıyor ve bu süreç demokratik denetimin temelini oluşturuyor. 

İletişimsel eylem kuramı, insanların yalnızca çıkar çatışmalarıyla değil, karşılıklı anlayış ve uzlaşma arayışıyla iletişim kurduğunu varsayıyor. 

Bu çerçevede demokrasi, sandıkla sınırlı bir mekanizma olmaktan çıkıyor; sürekli işleyen bir diyalog süreci haline geliyor. Hakikat, gücün dayatmasıyla değil, daha iyi argümanın ikna ediciliğiyle ortaya çıkıyor.

Eleştiriler: İktidar hangi bilginin doğru olacağını da belirliyor

Bu yaklaşım, güçlü eleştirilerle karşılaşıyor. Özellikle Michel Foucault, iletişimin kendisinin bile iktidar ilişkilerinden bağımsız olmadığını savunuyor. 

Foucault’ya göre iktidar yalnızca baskı kurmuyor aynı zamanda hangi bilginin doğru kabul edileceğini de belirliyor. 

Bu bakış açısından bakıldığında, Habermas’ın özgür tartışma ideali fazlasıyla iyimser görünüyor. Gerçek dünyada iletişim, çoğu zaman eşit bireyler arasında değil; ekonomik, politik ve kültürel güç ilişkilerinin belirlediği bir zeminde işliyor.

Diğer Eleştiri: Sınıfsal eşitsizlik ve baskılar

Habermas’a yöneltilen bir diğer eleştiri, iktidarın yapısal etkilerini yeterince hesaba katmaması üzerine yoğunlaşıyor. 

Medya tekelleri, devlet baskısı ve sınıfsal eşitsizlikler, ideal iletişim ortamının önünde ciddi engeller oluşturuyor. Bu nedenle “ideal konuşma durumu” çoğu zaman gerçekleşmiyor; gerçekleştiğinde bile çoğu kez görünmez güç ilişkilerinin etkisi altında kalıyor. 

Ayrıca bazı akademisyenler, Habermas’ın kamusal alan modelinin Batı liberal demokrasilerine özgü olduğunu ve farklı kültürel bağlamlarda aynı şekilde işlemediğini ileri sürüyor.

Buna rağmen Habermas’ın düşüncesi güçlü bir savunma zemini sunuyor. Onun en önemli katkılarından biri, demokrasiye etik bir temel kazandırıyor olmasıyla öne çıkıyor. Demokrasi, yalnızca çoğunluk iradesi olarak değil rasyonel tartışma ve karşılıklı anlayış süreci olarak anlam kazanıyor. 

Güçlü olan mı haklı, ikna eden mi haklı

Habermas’ın iletişimi merkeze alan yaklaşımı, güce dayalı siyaset anlayışına alternatif oluşturuyor. 

“Güçlü olan haklıdır” anlayışı yerine “ikna edici olan haklıdır” fikrini öne çıkarıyor. 

Bu yaklaşım, özellikle kutuplaşmış toplumlarda hala güçlü bir normatif çerçeve sunuyor. Ayrıca Frankfurt Okulu geleneğini sürdüren bir düşünür olarak eleştiriyi yıkıcı değil, yeniden kurucu bir araç haline getiriyor.

İletişim ve İktidar İlişkisi

Habermas’ın en kritik katkısı, iletişim ile iktidar arasındaki ilişkiye dair kurduğu dengede ortaya çıkıyor. Ona göre sağlıklı bir kamusal alan, iktidarı denetlenebilir hale getiriyor. Ancak gerçek dünyada medya, sermaye ve siyaset iç içe geçiyor ve iletişim alanı daralıyor. 

Bu noktada Habermas’ın yaklaşımı bir gerçeklik tasvirinden çok bir normatif ölçüt olarak anlam kazanıyor. O, dünyanın nasıl işlediğini anlatmaktan ziyade, nasıl işlemesi gerektiğine işaret ediyor.

Epstein Vakası 

Bu teorik çerçeve, Jeffrey Epstein vakası gibi örneklerle daha somut hale geliyor. Epstein skandalı, güçlü ilişkiler ağı sayesinde uzun süre kamusal denetimden kaçabilen bir figürü ortaya koyuyor. 

Medyanın uzun süre sessiz kalması ya da yeterince derinleşmemesi, kamusal alanın gerçekten ne kadar özgür işlediği sorusunu gündeme getiriyor. 

Güçlü bağlantılar bilginin dolaşımını geciktiriyor; para ve statü, hakikatin görünürlüğünü manipüle ediyor.

Bu durum, iletişimin mi yoksa gücün mü belirleyici olduğu sorusunu keskinleştiriyor. 

Habermas’ın “en iyi argüman kazanıyor” yaklaşımına karşılık, Epstein örneği çoğu zaman gücün belirleyici olduğunu düşündürüyor. 

Bu noktada Foucault’nun iktidar ve bilgi arasındaki ilişkiye dair analizleri daha açıklayıcı bir çerçeve sunuyor. 

Belirli Koşullar Oluştuğunda Tartışılabilir

Yine de hakikat tamamen ortadan kalkmıyor çoğu zaman gecikerek görünür hale geliyor. Epstein skandalının yıllar sonra geniş biçimde tartışılması, kamusal alanın ancak belirli koşullar oluştuğunda işleyebildiğini ortaya koyuyor.

Kamusal Alanın Kolonizasyonu

Habermas bu durumu muhtemelen kamusal alanın kolonizasyonu kavramıyla açıklıyor. Ekonomik ve politik güçler iletişim alanını işgal ediyor ve rasyonel tartışmayı bastırıyor. 

Sorun iletişimin kendisinde değil, onun bozulmuş koşullarında ortaya çıkıyor. 

Bu nedenle Epstein vakası, Habermas’ın teorisini geçersiz kılmıyor aksine neden hala  gerekli olduğunu da hatırlatıyor bir yönüyle. 

Habermas’tan geriye kesin cevaplardan çok güçlü bir soru kalıyor: Gerçekten konuşarak anlaşabileceğimiz bir dünya mümkün oluyor mu? 

Kaynakça: 

https://plato.stanford.edu/archives/spr2008/entries/habermas

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Theory_of_Communicative

https://politikos.org/ojs/index.php/content/article

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/593716

https://bianet.org/haber/jurgen-habermas-kimdir-317733

https://www.felsefe.gen.tr/jurgen-habermas/

Habermas, J. İletişimsel Eylem Kuramı

#Habermas

 Selahattin Pınar ve Afife Jale Aşkı

Denizlili Ünlü Bestecinin Bir Çok Eseri Afife Jale'ye

      fotoğraf: İndependent

Nevin BİLGİN 

Aslen Denizli’nin Çal ilçesinden olan Selahattin Pınar, çocuk yaşta İstanbul’a taşınır ve daha 12 yaşında ud çalarak mûsıkîye adım atar. Kısa sürede dönemin önemli isimlerinden ders alır; zamanla tanbur sazına yönelerek kendine özgü bir icra tarzı geliştirir. 

Kurucuları arasında yer aldığı Darü’l-Feyz-i Mûsıkî (sonradan Üsküdar Musiki Cemiyeti), onun sanat hayatında belirleyici bir merkez olur.

Bestekarlığa genç yaşta başlayan Pınar’ın ilk eseri, sözleri Adliyeci Senihî’ye ait olan Mülkün ne yaman şule-i ikbâli karardı. Özellikle Kürdilihicazkâr makamına olan ilgisiyle bilinir ve zamanla Türk sanat müziğine damga vuran çok sayıda eser verir.

Afife Jale ile Karşılaşma

Sanat hayatının olgunluk döneminde yolu Afife Jale ile kesişir. Afife Jale, sahneye çıkan ilk Müslüman Türk kadını olarak yalnızca sanat değil, toplumsal mücadele açısından da simgesel bir figürdür. Ancak yaşadığı baskılar ve sağlık sorunları, özellikle psikolojik kırılganlık ve bağımlılık, hayatını derinden etkiler.

Selahattin Pınar ile aralarında güçlü bir duygusal bağ oluşur. Ancak bu ilişki, huzurlu bir birliktelikten çok, iniş çıkışlarla dolu bir süreçtir. Afife Jale’nin yaşadığı rahatsızlıklar, Pınar’ı derinden etkiler; bu durum hem özel hayatında hem de sanatında iz bırakır.

Ayrılık ve Müziğe Yansıyan Acı

İlişkinin en dikkat çekici yönlerinden biri, ayrılığın Afife Jale tarafından istenmiş olmasıdır. Kendi rahatsızlığının Pınar’a zarar verdiğini düşünen Jale, bu zor kararı alır.

Bu ayrılığın ardından Selahattin Pınar’ın bestelerinde belirgin bir tema öne çıkar, karşılıksız aşk, umutsuzluk, ayrılık acısı. 

Özellikle de "Bir Bahar Akşamı Rastladım" size adlı eseri Afife Jale ile ilişkilendirildiği sıkça dile getirilir. 

Bu eserlerin doğrudan ona yazıldığı kesin belgelerle kanıtlanmış olmasa da, hem dönem tanıklıkları hem de müzikal içerik bu bağı güçlü şekilde düşündürür.

Hayatının Sonraki Dönemi

Selahattin Pınar, Afife Jale ile resmî bir evlilik yapmaz. Daha sonra hayatını Seyyare Atıfet Pınar ile sürdürür.

Sanat çevrelerinde zarif, temiz giyinen, nüktedan bir kişi olarak tanınsa da; iç dünyasında daha kapalı ve zaman zaman asabi bir karaktere sahip olduğu anlatılır.

6 Şubat 1960’ta Kadıköy’de geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybeder. Cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedilir.

Sanatının Etkisi

Yaklaşık 100’e yakın bestesi olduğu kabul edilen Selahattin Pınar’ın eserleri,

Zeki Müren ve Sabite Tur Gülerman gibi önemli isimler tarafından seslendirilmiştir.

Ayrıca, Sabiha Gökçen’in aktardığına göre, onun bestelediği “Gel Gitme Kadın” adlı eser, Mustafa Kemal Atatürk’ün sevdiği şarkılar arasında yer alır.

https://tr.wikipedia.org/wiki/Selahattin_Pınar

İletişimde Yeni Yöntem: Çemkirme

Çemkiren Çemkirene

Ailede Herkes Birbirine, Esnaf Müşteriye, Müşteri Esnafa, Memur Vatandaşa, Vatandaş Memura, Hasta Doktora, Doktor Hastaya...

Üstünlük sağlama davranışı mı iletişim mi?

Yeni İletişim Dili: Anlamak Yerine Yükselmek

Nevin BİLGİN

Son zamanlarda fark ettiğimiz bir şey var: İnsanlar artık birbirleriyle konuşurken klasik yolları neredeyse bırakıyor. Artık bir bakış, kısa bir laf, hafif bir alay veya çemkirme ile duygularını aktarmak, mesaj vermek, hatta üstünlük göstermek normalleşiyor.

Çemkirme, dışarıdan kaba veya sinirli bir tutum olarak görünüyor tabii. Kırıcı da oluyor. Günümüzde oldukça yaygın ve psikolojik olarak oldukça işlevsel bir yol. 

İnsanlar bazen doğrudan öfkesini, kırgınlığını ya da memnuniyetsizliğini dile getirmekten çekinir. İşte o zaman devreye çemkirme girer: Dolaylı, ince ama etkili bir şekilde kendini ifade etmenin yolu olur. Hem duygularını dışa vurursun hem de karşı tarafı uyarırsın; çatışmayı büyütmeden mesajını iletmiş olursun.

Bu yöntem aile içinde de sıkça karşımıza çıkar. Çocuklar annelerine "Sen teknolojiyi kullanmayı ne bilirsin ki, ha ha hi hi", anne babalar çocuklarına "Sen harcamayı ne bileceksin hazırcı", kardeşler birbirine çemkiriyor. 

İş hayatında da çemkirme yaygın.

Memur vatandaşla konuşurken çemkiriyor "Başka işin mi var bekle" diye laf sokuyor. Vatandaş da memura, "Kahve içmeye ya da sigara içip dedikodu yapmaya gitmiş yerinde yoksun" diye çemkiriyor.

Esnaf müşteriye "kim çürük vermiyorsa oraya git" ya da müşteri esnafa "çürükleri alt alttan koydun mu" laf sokarak tepkisini veriyor. Doktor hastaya "yapay zekadan bakıp bakıp bana sormayın" hasta doktora "keşke yapay zeka kadar bilginiz olsaydı" diye çemkiriyor. 

Bu davranış çoğu zaman bir öfke patlamasından çok, duyguları dolaylı yoldan ifade etmenin iletişimin yolu haline gelmiş durumda.

Aynı zamanda çemkirme, sosyal ilişkilerde bir oyun haline gelmiş durumda.

İnsanlar bir tür üstünlük kurmak, statü göstermek veya kontrol sağlamak için laf sokmayı seçebiliyor. 

İnce alay ve çemkirme, doğrudan söyleyemediğimiz şeyleri aktarabilmemizi sağlayan yol haline gelmiş durumda. Bazen mizah ile birleştiğinde sosyal bağ kurmayı bile sağlayan yöntem halinde.

Elbette, sürekli çemkirmek ilişkileri yıpratıyor tabii ki.

Karşı taraf kendini değersiz hissedebiliyor, güven azalabiliyor. Ama farkında olarak, yani niyetimizi ve ölçümüzü bilerek kullanıldığında, çemkirme iletişime yeni bir boyut, bazen de eğlenceli bir yöntem katabilir belki de bu kadar yaygınlaşmışken..

Kısacası, çemkirme sadece sinirli bir davranış değil ailede, sokakta, iş hayatında ve sosyal yaşamda duygularımızı ifade etmenin, sınırlarımızı çizmenin ve sosyal etkileşimlerde kendi yerimizi göstermenin yolu haline gelmiş durumda.

 Kayıp Aydın Kuşağı ve Çanakkale Savaşı

Nevin BİLGİN

Çanakkale Savaşı, Osmanlı tarihinin en çok hatırlanan askeri başarılarından biri olarak anlatılagelir. Ancak bu zafer anlatısının gölgesinde kalan ve çoğu zaman yeterince derinlikli ele alınmayan bir başka gerçeklik daha vardır: eğitimli bir genç kuşağın büyük ölçüde savaşın içinde erimesi. 

Bu nedenle Çanakkale, yalnızca bir cephe zaferi değil; aynı zamanda bir “kayıp aydın kuşağı” tartışmasının merkezinde yer alan tarihsel bir kırılmadır.

Osmanlı İmparatorluğu 20. yüzyıla girerken zaten uzun süredir devam eden savaşların yorgunluğunu taşımaktadır. 

Balkan Savaşları ile birlikte hem insan kaynağı hem de moral ciddi biçimde zayıflamış, devletin modernleşme sürecinde yetiştirmeye çalıştığı eğitimli kadrolar henüz yeterli olgunluğa ulaşamadan cepheyle karşı karşıya kalmıştır. Tam da bu noktada Çanakkale, bir savunma hattı olmanın ötesinde, imparatorluğun geleceğini taşıyacak genç nüfusun sınandığı bir alan haline gelir.

Okullar mezun veremez

Savaşın başlamasıyla birlikte, başta Mekteb-i Harbiye, Mekteb-i Tıbbiye ve Darülfünun olmak üzere yükseköğretim kurumlarının öğrencileri hızla silah altına alınır. 

Bununla da sınırlı kalınmaz; İstanbul’daki sultaniler ve taşradaki liselerden henüz mezun olmamış gençler de cepheye sevk edilir. 

Bu durum, Osmanlı eğitim sisteminde ani ve derin bir kesinti yaratır. Sınıflar boşalır, dersler yarım kalır ve birçok okul, o yıllarda mezun veremez hale gelir.

Çanakkale cephesine giden bu gençler, yalnızca askerî bir yükümlülüğü yerine getiren sıradan bireyler değildir. Onlar, modern eğitim kurumlarından geçmiş, siyasal fikirlerle erken yaşta tanışmış ve imparatorluğun krizine dair bilinç geliştirmiş bir kuşağın temsilcileridir.

İttihat ve Terakki Cemiyeti etkisiyle şekillenen bu zihniyet dünyasında savaş, yalnızca toprak savunması değil, aynı zamanda varoluşsal bir mücadele olarak algılanır. Bu nedenle öğrencilerin cephedeki varlığı, niceliksel olduğu kadar niteliksel bir anlam da taşır.

Harbiye ve Tıbbiye Kayıpları

Ne var ki bu kuşak, savaşın sert gerçekliği karşısında büyük kayıplar verir. Özellikle subay adayı olarak cepheye sürülen Harbiye öğrencileri ile sıhhiye hizmetlerinde görev alan Tıbbiye öğrencileri arasında yüksek zayiat oranları dikkat çeker. 

Lise düzeyindeki öğrenciler için durum daha da çarpıcıdır; henüz yetişkinliğe adım atmamış bu gençler, çoğu zaman savaş deneyimi olmaksızın en ağır çatışma koşullarının içine girer. Bu kayıpların kesin sayısını belirlemek güç olsa da tarihsel çalışmalar, eğitimli genç nüfusun savaşta orantısız biçimde etkilendiği konusunda ortak bir kanaat ortaya koyar.

1915 yılında Tıbbiye’nin bir yıl kapalı kaldığı, öğrencilerin ordu hizmetine alındığı için mezun vermediği saptanmış; Darülfünun Tıbbiyesi’nin askeri ve sivil bölümlerinden 1921 yılında mezun verildiği belgelenmiştir. Tıbbiye’de öğrenci mezuniyeti yapılamayan yılın 1921 değil, 1915 olduğu sonucuna varılmıştır.

Kayıp Aydın Kuşağı

Bu noktada “kayıp aydın kuşağı” kavramı devreye girer. Bu kavram, bütünüyle yok olmuş bir nesli değil; potansiyelini gerçekleştiremeden eksilmiş bir kuşağı ifade eder. 

Savaş sonrası dönemde ortaya çıkan doktor, öğretmen, mühendis ve bürokrat açığı, bu eksilmenin somut göstergeleri arasında sayılabilir. 

I. Dünya Savaşı sonrasında kurulan yeni devletin karşılaştığı en önemli sorunlardan biri, tam da bu yetişmiş insan gücü eksikliğidir. 

Cumhuriyet'in İlk Yılları ve Kaybedilen Kuşak

Cumhuriyet’in ilk yıllarında eğitime verilen yoğun önem, bir bakıma Çanakkale ve benzeri cephelerde kaybedilen kuşağın yarattığı boşluğu telafi etme çabasının da bir sonucudur.

Öte yandan Çanakkale’de öğrencilerin kitlesel biçimde hayatını kaybettiği yönündeki anlatılar, zamanla güçlü bir toplumsal hafızaya dönüşmüştür. 

Bu hafıza, fedakârlık ve kahramanlık temaları etrafında şekillenirken, tarihsel gerçeklikle sembolik anlatı iç içe geçer. 

Çanakkale Savaşı, Osmanlı’nın askeri direncini simgeleyen bir zafer olduğu kadar, toplumsal hafızada derin bir eksilmeyi de temsil eder. 

Bu savaşta kaybedilenler yalnızca askerler değil aynı zamanda geleceğin aydınları, yöneticileri ve düşünürleridir. 

Dolayısıyla Çanakkale’yi anlamak, yalnızca kazanılan bir cepheyi değil, kaybedilen bir potansiyeli de görmeyi gerektirir. 

Kaynakça

Ortaylı, İlber. İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı

https://dergipark.org.tr/en/pub/iuoba/article/1269408

https://www.milliyet.com.tr/gundem/canakkalede-okumus-bir-nesli-de-kaybettik

https://www.hurriyetdailynews.com/project-to-uncover-hidden-stories-of-gallipoli-campaign