KADIN ERKEĞİ, ERKEK KADINI SÜREKLİ NEDEN HOR GÖRÜYOR?

Türkiye’de kadın-erkek ilişkilerinin olgunlaşma sürecindeki en belirgin engellerden biri, karşılıklı bir küçümseme veya değersizleştirme.

Sosyolojik ve psikolojik veriler, bu durumun bireysel bir karakter noksanlığından ziyade, hızlı toplumsal dönüşümün ve derin duygusal güvensizliklerin bir yansıması olduğunu göstermekte.

İlişki araştırmacısı John Gottman’ın çalışmalarında "hor görme" duygusunu gündeme getirmekte. Hor görme Türkiye bağlamında kültürel bir sıkışmışlığın savunma kalkanı olarak işlev görüyor.

Bunun kökeninde kültürel gecikmenin olduğu varsayılmakta.

Türkiye, son yarım asırda ekonomik ve kamusal alanda (eğitim, iş gücüne katılım) hızla modernleşirken, mahrem alandaki (aile ve ilişkiler) değerler ve beklentiler aynı hızla değişmemiştir.

Ataerkil yapının "koruyan, sağlayan ve otorite olan erkek" ideali ile moderniteye ait "eşitlikçi, bireysel ve özgür kadın" ideali, ilişkilerde sürekli bir çatışma alanı yaratmıştır.

Erkeğin kamusal alanda güçlenen kadını geleneksel kodlarla "kontrol edememesi", onda bir yetersizlik hissi doğurmaktadır. Bu hisle başa çıkmak için erkek, kadının başarılarını veya kimliğini "küçümseyerek" kaybettiği mutlak otoriteyi sanal bir düzlemde yeniden tesis etmeye çalışmaktadır.

Kadının küçümsemesi ise genellikle bir savunma veya tepki mekanizması olarak gelişir.

Ataerkil sistemin kısıtlamalarına, şiddete veya duygusal ihmale maruz kalan kadın, bu yapıya ve bu yapıyı temsil eden erkeğe karşı bir "değersizleştirme" stratejisi uygular.

Bu, bir taraftan kendini sistemin baskısından psikolojik olarak koruma çabasıyken, diğer taraftan erkeğin hiyerarşik üstünlüğüne karşı geliştirilen bir karşı-domine etme yöntemi.

Bireyler, ilişkiden ne bekleyecekleri konusunda bir mutabakat sağlayamadıklarında, "yol arkadaşı" olarak değil, kendi kimliklerini veya statülerini tehdit eden bir "rakip" olarak görmeye başlarlar.

Empati noksanlığı ve çatışma çözme becerilerinin yetersizliği, bu küçümseme döngüsünü daha da kemikleştirir.

Dolayısıyla, Türkiye'de ilişkilerin olgunlaşması, tarafların birbirini değil, kendi içlerindeki kültürel ve psikolojik yükleri fark edip bunları dönüştürme iradesi göstermelerine bağlıdır.

 MAHREMİYET İHTİYACI

Mahremiyet ihtiyacı, insanın sadece fiziksel sınırlarını değil, zihinsel ve duygusal alanını da koruma isteğidir. Çoğu zaman “özel hayat” diye basitleştirilir ama aslında bundan çok daha derindir: insanın kendine ait bir iç oda kurma çabasıdır.

İnsan, başkaları tarafından görülmek kadar görülmemeye de ihtiyaç duyar. Sürekli izlenmek, yorumlanmak ve kaydedilmek, zamanla kişinin kendi kendine kurduğu ilişkiyi bile bozar. Çünkü mahremiyet sadece başkalarından saklanmak değil, kendinle baş başa kalabilme hakkıdır.

Modern dünyada bu ihtiyaç giderek daha görünür hale geldi. Sosyal medya, kameralar, konum paylaşımı, algoritmalar… İnsan artık sadece konuşarak değil, davranışlarıyla da sürekli “ifşa” halinde. Ne izlediği, ne aldığı, nerede olduğu, ne düşündüğü bile veri haline geliyor. Bu durum, mahremiyetin teknik bir mesele olmaktan çıkıp psikolojik bir meseleye dönüşmesine neden oldu.

Psikoloji açısından bakıldığında mahremiyet, benlik gelişiminin temel parçalarından biridir. Kişi kendini ancak sınırları varsa tanıyabilir. Sınır yoksa, yani herkes her şeye erişebiliyorsa, birey zamanla “kendisi olma” hissini kaybedebilir. Sürekli görünür olmak, paradoksal biçimde kişiyi silikleştirir.

Bir başka boyut da toplumsal baskıdır. Mahremiyet azaldıkça, insanlar daha çok “nasıl göründüklerine” odaklanır. Bu da doğal davranışın yerini performansa bırakır. Hayat yaşanmaz, sergilenir hale gelir. Oysa mahremiyet, insanın maskesini indirdiği alandır; hata yapabildiği, çelişebildiği, değişebildiği yer.

Bugün tartışılması gereken şey mahremiyetin tamamen kaybolup kaybolmadığı değil, ne kadarının bilinçli olarak korunduğudur. Çünkü mahremiyet, sadece bireysel bir tercih değil, aynı zamanda bir özgürlük meselesidir. İnsan kendine ait bir alanı varsa özgürdür.

Belki de en basit haliyle şunu söylemek gerekir: İnsan, herkes tarafından bilindiği kadar değil, kimsenin bilmediği kısmıyla da insandır.

İNSANLAR NEDEN MİSAFİR AĞIRLAMAK İSTEMİYOR? 

Yorgunluk, Masraf, Eleştirilmek...Hangisi? 

Bu sorunun tek bir cevabı yok ama son yıllarda insanların misafir ağırlamaktan kaçınmasının birkaç önemli nedeni var.

Eskiden misafirlik hayatın merkezindeydi. Evler daha küçük olsa bile insanlar birbirlerinin evine daha sık giderdi. Çünkü ev, sosyalleşmenin ana mekânlarından biriydi. Bugün ise kafeler, restoranlar, AVM'ler ve dijital platformlar bu işlevi büyük ölçüde devraldı.

Ama bence asıl mesele yorgunluk.

Modern insan sürekli meşgul. İşten geliyor, telefona bakıyor, sosyal medyada vakit geçiriyor, ertesi günün telaşını düşünüyor. Misafir ağırlamak ise enerji isteyen bir iş. Evi toplamak, ikram hazırlamak, sohbet etmek, misafirin rahatını düşünmek... İnsanlar artık fiziksel olarak değilse bile zihinsel olarak çok yorgun.

İkinci neden masraf.

Özellikle ekonomik sıkıntıların arttığı dönemlerde misafir ağırlamak bazı insanlar için stres kaynağına dönüşebiliyor. Eskiden "çay koyarız, ne varsa yeriz" anlayışı daha yaygındı. Şimdi birçok kişi misafir geldiğinde kusursuz bir sofra hazırlaması gerektiğini düşünüyor. Misafirlik bir paylaşım olmaktan çıkıp küçük bir performansa dönüşüyor.

Üçüncü neden ise eleştirilme korkusu.

Sosyal medya çağında insanlar evlerini bile sergilenmesi gereken bir vitrin gibi görmeye başladı. Perdenin modeli, koltuğun rengi, mutfağın düzeni, sunulan ikramlar... Bazıları misafir ağırlarken bilinçli ya da bilinçsiz şekilde yargılanacağını düşünüyor. Bu da evini açma isteğini azaltıyor.

Bir başka neden de mahremiyet.

Günümüzde insanlar evlerini dış dünyadan kaçtıkları son sığınak olarak görüyor. Eskiden ev toplumsal hayatın bir parçasıyken bugün birçok kişi için kişisel alan. O alanı başkalarıyla paylaşmak istemeyebiliyor.

Fakat bütün bunların altında daha derin bir değişim de olabilir.

Belki insanlar misafir ağırlamaktan değil, ilişki kurmanın sorumluluğundan kaçıyor. Çünkü misafir ağırlamak sadece çay vermek değildir. Zaman ayırmaktır. Dinlemektir. İlgilenmektir. Hayatında birine yer açmaktır.

Bugün teknoloji sayesinde yüzlerce kişiyle bağlantı kurabiliyoruz ama evimizin kapısını açtığımız insan sayısı azalıyor. Belki de misafirlik kültüründeki gerileme, aslında toplumdaki daha büyük bir dönüşümün işaretidir: İnsanlar hiç olmadığı kadar bağlantılı ama hiç olmadığı kadar yalnız.

Bu yüzden soru belki "İnsanlar neden misafir ağırlamak istemiyor?" değil.

"İnsanlar neden artık birbirlerine yer açmak istemiyor?" sorusu olabilir. Bu soru sadece misafirliği değil, çağımızın ruhunu da anlatıyor.

DAR PANTOLON VE GÖMLEĞE SIKIŞAN ERKEKLER

Mizahını Kaybetmiş, Küfürde Kaybolmuş Erkekler

Nevin BİLGİN

Bir zamanlar erkeklerin en büyük gösterişi zekâsıydı.

Bir masada oturur, anlattığı hikâyeyle herkesi güldürürdü. Zekice yaptığı esprilerle sonradan bile insanı güldürebilirdi. 

Bir kitap önerirdi. Bir filmden bahsederdi. Bir şiirin dizelerini hatırlardı. Muhabbet açardı. İtiraz ederdi. Tartışırdı. Düşündürürdü.

Bugün ise birçok erkeğin kendini anlatma biçimi değişti.

Eskiden sohbet başlatan erkekler vardı. Şimdi araba anahtarını masaya bırakanlar, ağzını doldura doldura küfredenler var.

Eskiden bir erkek, espri yeteneğiyle dikkat çekmeye çalışırdı. Şimdi saat markasıyla.

Eskiden ne biliyor sorusu önemliydi. Şimdi ne giyiyor? sorusu.

Sosyal medya çağında erkeklik de bir vitrine dönüştü. Kolundaki saat, ayağındaki ayakkabı, üzerindeki gömlek, kullandığı telefon, bindiği araba... Kişiliğin yerini yavaş yavaş aksesuarlar aldı.

İlişkilerin çıkar döngüsünde devam etmesi görüntüyü de bu noktaya taşıdı belki. 

Oysa insanları birbirine bağlayan şey hiçbir zaman marka olmadı.

Bir dostluğu yıllarca ayakta tutan şey bir saatin markası değil elbette. Bir ilişkiyi canlı tutan şey arabanın modeli değil. İnsanları birbirine yaklaştıran şey sohbet, mizah, merak ve düşünce, güvenilirlik, samimiyet.

Bugün birçok ortamda dikkat çeken şey, erkeklerin bedenlerine hiç olmadığı kadar yatırım yaparken zihinlerine aynı özeni göstermemesi. 

Spor salonları dolup taşıyor ama kitap kulüpleri boşalıyor. 

Protein tozları üzerine saatlerce konuşuluyor ama bir roman üzerine on dakika sohbet etmek zorlaşıyor.

Belki de mesele dar pantolonlar ya da modalar değil.

Mesele, erkekliğin içeriğinin giderek boşalması.

Çünkü mizah zekâ ister. İyi sohbet merak ister. Felsefe sabır ister. Kendini geliştirmek emek ister.

Marka göstermek ise çok daha kolay.

Bir saati satın alabilirsiniz. Ama espri yeteneğini satın alamazsınız.

Pahalı bir araba alabilirsiniz. Ama derin bir sohbet kuramazsınız.

Bir gömleğin etiketini gösterebilirsiniz. Ama karakterinizi bunlarla destekleyemezsiniz. 

Peki gerçekten yeni bir dönem mi yaşıyoruz?

Belki de hayır.

Tarih boyunca gösteriş yapan erkekler hep vardı. Gücünü servetten alanlar, görünüşüne yatırım yapanlar her çağda bulundu.

Fakat bugün ilk kez bu kadar görünür oldular.

Sosyal medya, düşünceyi değil görüntüyü ödüllendiriyor. 

Muhabbeti değil vitrini öne çıkarıyor. İnsanların ne söylediğinden çok nasıl göründüğü konuşuluyor.

Bu yüzden belki de kaybettiğimiz sadece mizah değil.

Muhabbet.

Birbirimizi dinleme kültürü.

Uzun sohbetler.

Kendiliğinden gelişen kahkahalar.

Ve insanı sadece görünüşüyle değil, aklıyla da ilginç kılan o eski merak duygusu.

Çünkü sonunda herkesin saati aynı zamanı gösteriyor.

Ama herkes aynı hikâyeyi anlatamıyor.

 KÜRT HAREKETLERİ VE KADIN İLİŞKİSİ

Kürt hareketleri ile kadınların ilişkisi, Ortadoğu'nun modern siyasi tarihindeki en dikkat çekici toplumsal dönüşümlerden biri. 

Özellikle son kırk yılda kadınlar, Kürt siyasi hareketlerinin yalnızca destekçisi değil, aynı zamanda görünür yüzlerinden biri haline geldi.  Oysa tarihsel olarak bakıldığında Kürt toplumunda da kadınlar uzun süre ataerkil yapıların, aşiret ilişkilerinin, feodal geleneklerin ve erkek egemen siyasal kültürün gölgesinde yaşamıştı. 

Bu nedenle "arka planda ezilmişken nasıl ön plana çıktılar?" sorusu önemli bir sosyolojik inceleme alanı.

Kürt Toplumunda Kadının Geleneksel Konumu

Kürtlerin yaşadığı bölgelerde uzun yıllar boyunca aşiret yapıları güçlü kaldı. Kadınlar aile içinde önemli roller üstlense de karar alma mekanizmalarında genellikle erkekler belirleyiciydi. Erken yaşta evlilikler, namus anlayışı, miras ve eğitim konularındaki eşitsizlikler Kürt toplumunda da görülen sorunlardı. Bu durum yalnızca Kürtlere özgü değildi Ortadoğu'nun büyük bölümünde benzer ataerkil yapılar hakimdi.

Dolayısıyla bugün silahlı ya da siyasi Kürt hareketlerinde öne çıkan kadın figürleri  geleneksel yapıya karşı bir tepkiyi de içeriyordu.

Ulusal Mücadele ve Kadınların Katılımı

Kürt hareketlerinde de kadınların katılımı zamanla siyasi bir anlam kazandı. Hareketler, kadınları sadece destekçi değil aktif özne olarak örgütlemeye başladı. Bunun birkaç nedeni vardı:

Birincisi, nüfusun yarısını oluşturan kadınların mücadeleye katılması örgütsel kapasiteyi artırıyordu.

İkincisi, kadınların görünürlüğü hareketlere uluslararası kamuoyunda modern ve ilerici bir imaj kazandırıyordu.

Üçüncüsü, kadınların katılımı geleneksel aşiret ve aile bağlarının kırılmasını sağlayarak merkezi örgütlenmeyi güçlendiriyordu.

Bu nedenle kadınların siyasete ve silahlı yapılara katılımı yalnızca toplumsal değil aynı zamanda stratejik bir boyut da taşıyordu.

Kadın Politikası

Kadınların görünürlüğü PKK gibi şiddet içerikli örgütlerde de dikkat çekti. 1990'lı yıllardan itibaren kadın birlikleri oluşturuldu, kadın komutanlar öne çıkarıldı ve kadın özgürlüğü söylemi hareketin temel ideolojik unsurlarından biri haline geldi.

Bu yaklaşımın arkasında yalnızca etnik haklar değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitliği iddiası da bulunuyordu. Hareket içerisinde kadınların erkek egemen kültüre karşı mücadele etmesi gerektiği savunuldu. Kadınların dağ kadrolarına katılması bazı araştırmacılar tarafından geleneksel aile baskısından kaçış ve bireysel özgürleşme arayışı olarak yorumlandı.

Ancak eleştiriler de vardır. Bazı akademisyenler kadınların görünürlüğünün gerçek karar alma gücüyle her zaman örtüşmediğini, sembolik temsil ile fiili güç arasında farklar bulunabildiğini ileri sürmektedir.

Neden Kadınlar

Kadınların Kürt hareketlerinde görünür hale gelmesinin temel nedenleri şöyle özetlenebilir:

Geleneksel ataerkil yapıya karşı çıkış arayışı. 

Eğitim ve kentleşmenin artması. 

Siyasi hareketlerin kadınları bilinçli biçimde örgütlemesi. 

Kadın hakları söyleminin uluslararası destek sağlaması. 

Kimlik mücadelesi ile kadın özgürleşmesi söyleminin birleştirilmesi. 

Bu süreçte birçok kadın, hem devlet politikalarına hem de kendi toplumlarındaki erkek egemen yapılara karşı mücadele ettiğini düşünerek hareket içerisinde yer aldı.

Ortadoğu'daki Hareketler

Kürt hareketlerini farklı kılan noktalardan biri kadınların yalnızca sosyal faaliyetlerde değil, askeri ve siyasi yapılarda da görünür olmasıydı. Ortadoğu'daki birçok milliyetçi veya dini harekette kadınlar daha çok yardımcı roller üstlenirken, Kürt hareketleri kadın liderler ve kadın birlikleri oluşturma konusunda daha ileri bir model geliştirmiş bir görüntü verdi. 

Bu durum özellikle Batı medyasında büyük ilgi gördü ve kadın savaşçı figürü Kürt hareketlerinin uluslararası sembollerinden biri haline getirildi. 

Kürt hareketlerinde kadınların ön plana çıkması bir anda gerçekleşen bir değişim değildi. Bu görünürlük, bir yandan Kürt toplumundaki geleneksel eşitsizliklere tepkinin, diğer yandan siyasi hareketlerin bilinçli örgütlenme stratejilerinin sonucuydu

Kadınlar uzun süre toplumun arka planında kalmış olsa da ulusal kimlik mücadelesi ile kadın özgürlüğü söyleminin kesişmesi, onları Kürt siyasi hareketlerinin en dikkat çekici aktörlerinden biri haline getirdi.

Ancak kadınların görünürlüğünün ne ölçüde gerçek güç ve eşitliğe dönüştüğü konusu hâlâ akademik ve siyasi tartışmaların merkezinde yer almakta. 

Kaynakça

https://www.mdpi.com/2409-9252/1/3/18?utm_source

https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14683849.2011.604211

https://anale.fssp.uaic.ro/index.php/asas/en/article/view/814?utm_source

https://feministbellek.org/kurt-kadin-hareketi/

https://dergipark.org.tr/tr/pub/itobiad/article/412555

https://jindergi.com/soylesi/kurt-kadin-hareketi-ve-feminist-mucadele-arasindaki-geciskenlikler/

ABONEYİM ABONE

ABONE OLMADIĞINIZ NE KALDI? 

NEVİN BİLGİN 

Eskiden bir ürün satın alırdın, senin olurdu.

Şimdi hiçbir şey tam olarak senin değil.

Geçen gün banka hesabına baktım. Her taraftan para çekiliyor. Telefon, internet, film platformu, müzik uygulaması, bulut depolama, yapay zekâ, spor uygulaması, haber sitesi... Her ay küçük küçük rakamlar. Tek başına bakınca önemsiz görünüyorlar. Bir araya gelince maaşın etrafında aç kurtlar gibi dolaşıyorlar.

Asıl zekice olan da bu zaten.

Eskiden şirketler sana bir ürün satardı. Bir kez para kazanırlardı. Şimdi küresel şirketler daha iyi bir yöntem buldu. Sana ürün satmak yerine seni aboneliğe bağladılar. Böylece her ay maaş gününü bekleyen sadece sen değilsin. Onlar da bekliyor.

Sen işe gidiyorsun.

Onlar tahsilat yapıyor.

Sen çalışıyorsun.

Onlar abonelik yeniliyor.

Sen yaşlanıyorsun.

Onlar düzenli gelir elde ediyor.

Üstelik bunu dünyanın milyarlarca insanıyla aynı anda yapıyorlar.

Bir zamanlar petrol kuyuları, madenler ve fabrikalar büyük servet kaynağıydı. Şimdi en değerli kaynaklardan biri insanların banka kartlarına tanımlanmış otomatik ödeme talimatları.

Çünkü şirketler şunu keşfetti:

Bir ürünü bir kez satmak yerine, aynı müşteriden ömür boyu para almak çok daha kârlı.

Bu yüzden her şeyin bir Plus'ı var.

Bir Premium'u var.

Bir Pro'su var.

Bir Ultra'sı var.

Sana sürekli biraz daha fazla özellik, biraz daha fazla hız, biraz daha fazla konfor vaat ediyorlar.

Aslında sattıkları şey hizmet değil.

Maaşından ayrılmış kalıcı bir pay.

Bazen düşünüyorum da artık müşteri değiliz.

Düzenli gelir kaynağıyız.

Bu çağın insanı kendini şöyle tanıtabilir:

Merhaba.

Ben Ahmet.

38 yaşındayım.

Evliyim.

İki çocuğum var.

Ve 17 farklı şeye aboneyim.

Aboneyim abi.

Abonesiz iş yürümüyor.

Bahçeli'nin tepkisini çeken AP Raporu'nda Ülkücüler

Nevin Bilgin

Avrupa Parlamentosu'nun (AP) 17 Haziran 2026 tarihinde Genel Kurul'da kabul ettiği en güncel Türkiye Raporu (2025 Komisyon Raporu esas alınarak hazırlanan kararı), son yılların en sert ve en gerilimli metinlerinden biri oldu. 

Ankara'da, özellikle MHP kanadında büyük tepkiyle karşılanan raporda Ülkü Ocakları ve genel iç/dış siyaset başlıklarında şu maddeler öne çıktı.

MHP lideri Devlet Bahçeli şu tepkiyi gösterdi:

"Avrupa Parlamentosu Raporu'nda ülkü ocaklarımıza yönetilen ifadeler de eski bir husumetin yeni bir kılığına sokulmuş halidir. Türk gençliğini köksüzleştirme gayretlerinin farkındayız. Ülkü ocakları dik başlı değil, başı dik çocukların yeridir.”

Ülkü Ocakları (Bozkurtlar) Bölümü

Rapor, Ülkü Ocakları'na yönelik daha önceki dönemlerde başlayan sert tutumu bir doz daha artırarak devam ettiriyor:

Irkçı ve Ekstremist" Tanımlaması: Ülkü Ocakları hareketi raporda doğrudan "ırkçı" ve "aşırı sağcı/ekstremist" (aşırılık yanlısı) bir yapı olarak nitelendiriliyor.

Avrupa Genelinde Yasaklama Baskısı: AP, Avrupa Birliği'ne ve üye devletlerin ulusal hükümetlerine çağrıda bulunarak, Ülkü Ocakları ile bağlantılı dernek, vakıf ve organizasyonların tüm AB genelinde tamamen yasaklanması olasılığının ciddi şekilde incelenmesini istiyor. 

Hareketin Avrupa'daki varlığının ve büyümesinin "etnik düşmanlığı körüklediği" ve iç güvenliği tehdit ettiği iddia ediliyor.

Yargı, Yaptırım ve "Kayyım" Maddeleri

Raporun Türkiye'de en çok infial yaratan kritik başlıkları şunlar:

Adalet Bakanı'na Yaptırım Çağrısı: Raporda ilk kez, Türkiye'deki hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı ihlalleri gerekçe gösterilerek, eski İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı ve şu anki Adalet Bakanı Akın Gürlek başta olmak üzere bazı yargı ve devlet görevlilerine bireysel yaptırım uygulanması yönünde tavsiye yer alıyor.

Transnasyonel Baskı İddiası: Ankara'nın Avrupa'daki diaspora üzerindeki siyasi nüfuzu, muhaliflere yönelik diplomatik ve istihbarat araçlarıyla yürütülen faaliyetler "sınır aşan baskı" olarak nitelendiriliyor ve eleştiriliyor.

İç Siyaset ve Kayyımlar: Belediyelere yönelik kayyım uygulamaları, muhalefet partilerine ve siyasetçilere açılan davalar sert bir dille kınanıyor.

Müslüman Kardeşler İddiası: Türkiye'nin Avrupa'daki Müslüman Kardeşler (İhvan) bağlantılı yapılara, derneklere ve eğitim kurumlarına lojistik, finansal ya da medya desteği sağladığı iddia edilerek bu desteğin sonlandırılması talep ediliyor.

Tepki Çekti?

MHP lideri Devlet Bahçeli'nin "Eski bir husumetin yeni bir kılığa sokulmuş halidir"çıkışı, doğrudan 17 Haziran 2026'da oylanan bu metne yönelik. 

Türkiye, Avrupa Parlamentosu'nun egemenlik haklarına saldırdığını, Türk yargısına müdahale etmeye çalıştığını ve Türk milliyetçiliğini kasıtlı olarak kriminalize (suçlu ilan) etmeye çalıştığını belirterek raporu "yok hükmünde" saymakta.

#ülkücüler

Siyasette Yapay Zeka ve Dijital Devrim

Siyasetin Yeni Kodu: 

Sırttaki Ekranlardan Yapay Zeka Avatarlarına Dijital Seçimler

Nevin Bilgin

Son yıllarda teknoloji, hayatın her alanını olduğu gibi siyasetin de işleyişini kökten değiştiriyor. 

Yapay zeka  ve dijitalleşme artık seçim kampanyalarının sadece yardımcı birer unsuru değil, stratejinin tam kalbi haline gelmiş durumda. 

Meydanlardaki geleneksel propagandalardan dijital mecralardaki mikro hedeflemelere kadar, siyasetin yeni kodları artık teknolojiyle yazılıyor.

Yeni Nesil Sokak Propagandası: Sırtta Taşınan Elektronik Panolar

Geleneksel seçim otobüsleri ve sabit billboardlar, yerini hareketli ve interaktif dijital çözümlere bırakıyor. 

Bu trendin en güncel örneklerinden biri, kampanya çalışanlarının sırtlarında taşıdığı yüksek çözünürlüklü elektronik (LED/LCD) panolar

Dinamik İçerik Yönetimi: 

Bu panolar sabit bir afiş taşımak yerine, bulunulan bölgeye, saate ve hatta o anki kalabalığın yapısına göre anlık olarak değiştirilebilen videolar, sloganlar ve animasyonlar oynatabiliyor.

Hiper-Yerel Hedefleme:

Bir kampanya görevlisi işçilerin yoğun olduğu bir caddeden geçerken panoda ekonomik vaatler dönerken, bir üniversite kampüsüne girdiğinde gençlik ve eğitim projeleri listelenebiliyor.

Mobilite ve Dikkat Çekicilik:

Dar sokaklara, pazar yerlerine ve seçim araçlarının giremediği kalabalık meydanlara girebilen bu panolar, seçmenle göz hizasında bir etkileşim kurarak mesajın akılda kalıcılığını artırıyor.

Yapay Zeka Videoları, Sentetik Medya ve Animasyonlar

Görsel iletişimin gücü siyasette her zaman büyüktü, ancak yapay zeka bu gücü bambaşka bir boyuta taşıdı.

Kişiselleştirilmiş Video Mesajları

Yapay zeka sayesinde bir lider, tek bir video çekimiyle binlerce farklı seçmene isimleriyle hitap edebilir hale geldi. YZ ses ve yüz klonlama teknolojileri kullanılarak, her seçmenin cep telefonuna Merhaba [Ahmet Bey], mahallenizdeki yol sorununu çözeceğiz" diyen kişiselleştirilmiş video mesajları gönderilebiliyor.

Dijital İkizler ve 7/24 Kampanya

Adayların yapay zeka ile oluşturulmuş dijital ikizleri (avatar) aynı anda binlerce seçmenle chat robotları veya interaktif videolar aracılığıyla konuşabiliyor. 

Lider uyurken veya başka bir şehirde miting yaparken, dijital ikizi sosyal medyada seçmenlerin sorularını kendi sesi ve mimikleriyle yanıtlayabiliyor.

Animasyonlar ve Yaratıcı Görsel Kampanyalar

Yapay zeka destekli metinden-videoya (text-to-video) araçları, karmaşık seçim vaatlerini ve geleceğe dair vizyon projelerini saniyeler içinde büyüleyici animasyonlara dönüştürüyor. "20 yıl sonraki yeşil şehir" vizyonu, bütçe gerektiren prodüksiyonlar olmadan, yapay zekanın ürettiği hiper-gerçekçi animasyonlarla seçmene sunulabiliyor.

Seçim Stratejilerinde Yapay Zeka ve Veri Analitiği

Madalyonun görünmeyen yüzünde ise devasa bir veri analitiği mekanizması çalışıyor.

Mikro Hedefleme 

Seçmenlerin sosyal medya eğilimleri, demografik bilgileri ve geçmiş oy tercihleri yapay zeka algoritmalarıyla analiz ediliyor. Bu sayede her seçmen grubuna, tam da duymak istedikleri vaatleri içeren nokta atışı dijital reklamlar gösteriliyor.

Seçmen Eğilimi Tahmini

Geleneksel anketlerin yerini, yapay zekanın sosyal medyadaki milyonlarca paylaşımı inceleyerek yaptığı duygu analizi  alıyor. 

Halkın hangi konuya öfkeli, hangi konuya heyecanlı olduğu anlık olarak tespit edilip liderlerin konuşma metinleri buna göre şekillendiriliyor.

Riskler ve Etik 

Dijitalleşme siyasete hız ve yaratıcılık katsa da ciddi tehlikeleri de beraberinde getiriyor:

Deepfake Tehlikesi: Siyasi rakipleri zor durumda bırakmak için üretilen sahte ses ve video kayıtları , seçim sonuçlarını manipüle etme potansiyeline sahip en büyük tehditlerden biri.

Algı Balonları: Algoritmalar seçmenlere sadece kendi duymak istediklerini göstererek toplumdaki kutuplaşmayı derinleştirebiliyor.

Diyaset, dijitalleşme ve yapay zeka entegrasyonuyla birlikte artık sadece bir hitabet sanatı değil, aynı zamanda bir veri ve teknoloji savaşı.

Sırtta taşınan dijital panolar sokaktaki fiziksel algıyı yönetirken, yapay zeka videoları ve algoritmalar ise dijital dünyadaki seçmen davranışlarını şekillendiriyor. 

Geleceğin seçimlerini, bu teknolojileri en etik ve en yaratıcı şekilde kullananlar kazanacak.

#hibritseçimler

#dijitalpropaganda

https://dergipark.org.tr/tr/pub/inijoss/article/1667772

 Gazetecilikte Dönüşüm mü, Kimlik Krizi mi?

Ne Gazetecilik Faliyeti Ne Değil?

Basın Meslek Etiği Değişmeli Mi?

Entrepreneurial Journalism (Girişimci Gazetecilik) 

Influencer Journalism (Influencer Gazeteciliği) 

Brand Journalism (Marka Gazeteciliği) 

Advocacy Journalism (Savunucu/Taraf Gazeteciliği) 

Grant-funded Journalism (Fon Destekli Gazetecilik) 

Foundation-funded Media (Vakıf Destekli Medya) 

Platform Journalism (Platform Gazeteciliği) 

Algorithmic Journalism (Algoritmik Gazetecilik) 

Creator Journalism (İçerik Üreticisi Gazeteciliği) 

Emotion-driven Journalism (Duygu Gazeteciliği)

Precarious Journalism (Güvencesiz Gazetecilik)

Gazeticilik olmayan kurumsal savunuculuk ve örtülü lobicilik

•  Şirket danışmanlığı yapan gazeteci gazeteci midir? 

•  Yönetim kurulu üyeliği yapan gazeteci bağımsız olabilir mi? 

•  Bir şirketten maaş alan yorumcu o şirket hakkında tarafsız konuşabilir mi? 

•  Bir gazeteci aynı zamanda lobi faaliyetlerinde bulunabilir mi?

Nevin Bilgin 

Son yıllarda medya dünyasında en çok kullanılan kavramlardan biri dijital dönüşüm oldu. Gazetelerin internet sitelerine taşınması, sosyal medyanın haber dolaşımının merkezine yerleşmesi, yapay zeka uygulamalarının haber üretiminde kullanılmaya başlanması ve haber tüketim alışkanlıklarının değişmesi, gazetecilik mesleğinin de dönüşmesine yol açtı. 

Ancak bugün yaşanan gerçekten gazeteciliğin dönüşümü mü, yoksa gazeteciliğin kimlik krizine sürüklenmesi mi?

Dijitalleşme  haberciliğe yeni araçlar kazandırdı. 

Veri gazeteciliği, mobil gazetecilik, drone gazeteciliği, podcast gazeteciliği, robot gazetecilik, çözüm gazeteciliği, yurttaş gazeteciliği, etkileşimli gazetecilik ve sürükleyici gazetecilik gibi yeni kavramlar ortaya çıktı. 

Özellikle veri gazeteciliği büyük veri setlerinin analiz edilmesini, mobil gazetecilik ise haberin tek bir telefonla çekilip yayınlanabilmesini mümkün hale getirdi. Akademik çalışmalar da dijital dönüşümün ardından internet gazeteciliği, veri gazeteciliği, robot gazeteciliği, drone gazeteciliği ve podcast gazeteciliği gibi yeni alanların ortaya çıktığını göstermekte.

Ancak bu dönüşümün mesleki özgürlük kadar yeni sorunlar da ürettiği görülüyor. 

Yazılı basında muhabir, foto muhabiri, editör, sayfa sekreteri ve dizgicinin yaptığı işler artık çoğu zaman tek kişiye yüklenmekte. Muhabir haber yazmakla kalmamakta video çekmekte, kurgu yapmakta, sosyal medya paylaşımı hazırlamakta ve internet sitesi için içerik üretmektedir.

Bu durum gazetecilikte verimlilik adı altında emek yoğunluğunu artırmış, iş güvencesini azaltmış ve çalışma saatlerini belirsiz hale getirmiştir. Dijitalleşme, bazı araştırmacıların da belirttiği gibi haber üretim süreçlerini hızlandırırken tık odaklı habercilik anlayışını güçlendirmiştir.

GERÇEK GAZETECİ KİM? SÖZDE GAZETECİ KİM? 

Daha büyük sorun ise gazetecilik ile içerik üreticiliği arasındaki sınırların bulanıklaşmasıdır. Bugün kendisini gazeteci olarak tanımlayan birçok kişi aslında influencer mantığıyla hareket etmektedir. 

Haber üretmek yerine kişisel marka oluşturmaya, takipçi artırmaya ve reklam gelirleri elde etmeye odaklanan bu yeni aktörler, gazetecilikten çok dijital pazarlama faaliyetleri yürütmektedir.

UNESCO'nun içerik üreticileri üzerine yaptığı araştırma, çok sayıda sosyal medya yayıncısının paylaştığı bilgileri doğrulamadan yayınladığını ve sponsor ilişkilerini şeffaf biçimde açıklamadığını ortaya koymuştur.

Gazetecilik ile influencerlık arasındaki temel fark kamu yararıdır. Gazeteci kamunun haber alma hakkını gözetir. Influencer ise öncelikle kendi görünürlüğünü ve gelirini artırmayı hedefler. Bu nedenle influencerlık gazetecilik değildir. 

GAZETECİLİK İLKESİNE BAĞLILIK YOKSA GAZETECİLİK, HABER YORUMCULUĞU DEĞİL

Gazetecilik ilkelerine bağlı olarak yapılmadığı sürece haber yorumculuğu, yayıncılık veya sosyal medya içerik üretimi gazetecilik olarak tanımlanmamalıdır.

Benzer bir sorun siyaset-gazeteci ilişkilerinde görülmektedir. 

Bazı yorumcuların veya sözde gazetecilerin siyasetçiler adına algı yönetimi yapmaları, belirli siyasi aktörlerin görüşlerini sorgulamadan yaymaları ya da maddi ve manevi çıkar ilişkileri içinde bulunmaları mesleğin bağımsızlığına zarar vermektedir.

Gazetecinin görevi siyasi aktörlerin sözcülüğünü yapmak değil, onları kamu adına denetlemektir. Bir gazetecinin haber yaptığı partiye, belediyeye veya siyasi yapıya ekonomik olarak bağımlı hale gelmesi mesleki bağımsızlığı ortadan kaldırır.

FİNANSMAN YAPILARI VE FONLAR

Tartışılması gereken bir diğer konu da medya kuruluşları ve gazetecilik örgütlerinin finansman yapılarıdır. Yabancı fonlar, uluslararası kuruluş destekleri veya siyasi kaynaklardan gelen finansman tek başına etik ihlal anlamına gelmez. 

Ancak finansmanın kaynağının açıkça belirtilmemesi, fon veren kurumun yayın politikası üzerinde etkili olması veya kamuoyundan gizlenmesi ciddi etik sorunlar doğurur. Şeffaflık ilkesi burada belirleyici olmalıdır. Okuyucu, izleyici veya dinleyici bir medya kuruluşunun hangi kaynaklarla faaliyet yürüttüğünü bilme hakkına sahiptir.

Bu nedenle basın meslek ilkelerinin, gazetecilik adı altında yürütülen ancak gazetecilik olmayan bu faliyetlerin yeniden tanımlanması ve yeniden ele alınması gerekmektedir. 

Mevcut etik kodlar büyük ölçüde gazete ve televizyon döneminin sorunlarına göre hazırlanmıştır. Oysa günümüzde sosyal medya yayıncılığı, yapay zekâ destekli içerik üretimi, sponsorluk ilişkileri, fon şeffaflığı, influencer haberciliği ve algoritmik görünürlük gibi yeni sorun alanları ortaya çıkmıştır. 

Basın meslek ilkeleri güncellenmeli; reklam, sponsorluk, siyasi danışmanlık, sosyal medya gelirleri ve fon ilişkileri konusunda açık hükümler içermelidir.

Aksi halde bugün gazetecilik adı altında yürütülen bazı faaliyetleri farklı isimlerle anmak daha doğru olacaktır. 

DİJİTALLEŞMİŞ PROPAGANDA ENDÜSTRİSİ

Reklam temelli kişisel yayıncılık influencerlık, siyasi çıkar odaklı yayıncılık propaganda faaliyetleri, kurumsal çıkarlar adına yürütülen içerik üretimi ise halkla ilişkiler veya stratejik iletişim danışmanı, lobi elemanı  olarak tanımlanmalıdır. 

Gazetecilik ise ancak bağımsızlık, doğruluk, kamu yararı, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerine bağlı kaldığı sürece gazetecilik olarak anılmayı hak eder.

Dijital dönüşüm gazeteciliğin araçlarını değiştirmiş olabilir. Ancak gazeteciliğin özü değişmemiştir. Haber, hâlâ gerçeği araştırmak; gazeteci ise hâlâ gücü sorgulamak zorundadır. Eğer bu temel ilke kaybolursa geriye dijitalleşmiş bir gazetecilik değil, yalnızca dijitalleşmiş bir propaganda endüstrisi kalacaktır. 

Sorun dijital dönüşüm değildir. Sorun, gazeteciliğin yerini influencerlık, aktivizm, marka iletişimi ve fon bağımlı içerik üretiminin almaya başlamasıdır. Gazetecilik meslek ilkeleri 20. yüzyılın gazete ve televizyon dünyasına göre yazılmıştır. 21. yüzyılın influencer gazetecileri, fon destekli medya projeleri ve algoritma odaklı yayıncılığı için yeni etik kurallara ihtiyaç vardır

Avrupa'da ve Amerika'daki yeni kurallar

European Federation of Journalists (EFJ) son yıllarda özellikle şu konulara yoğunlaştı:

·Fon kaynaklarının açıklanması 

·Medya sahipliği şeffaflığı 

·Editoryal bağımsızlık 

·Reklam-haber ayrımı 

·Yapay zekâ kullanımı 

Avrupa'da özellikle vakıf ve fon destekli yayıncılık yaygınlaştıkça, "parayı veren haber politikasını etkiler mi?" tartışması büyüdü.

ABD'de çok sayıda medya kuruluşu gazetecilerin:

·şirket danışmanlığı yapmasını, 

·ücretli konuşmalar vermesini, 

·yönetim kurullarında görev almasını, 

·lobi faaliyetlerine katılmasını 

yasaklıyor veya sıkı şekilde sınırlandırıyor.

Örneğin The New York Times ve The Washington Post etik kılavuzlarında çıkar çatışmasına ilişkin ayrıntılı hükümler bulunuyor.

Kaynakça

https://dergipark.org.tr/en/pub/ibadergi/article/1416936?utm

https://www.isoec.net/index.php/use/article/view/

https://www.theguardian.com/media/2024/nov/26/online-influencers-need-urgent-fact-checking-training-

https://www.researchgate.net/publication/357663727_Blurring_Boundaries_Between_Journalists_and_Tiktokers_Journalistic

Dijital Sömürgecilik ve Mülkiyetin Dönüşümü

Dijital Çitleme

Nevin Ɓilgin

İnsanlık tarihi, mülkiyetin el değiştirme tarihi.

Tarım toplumunda toprağa, sanayi toplumunda fabrikaya ve sermayeye sahip olanlar egemenliği elinde tuttu. 

Bugün içinden geçtiğimiz kırılma noktasında ise mülkiyet, fiziki dünyadan koparak dijital evrene, yani veriye ve algoritmalara taşınıyor. 

Bu durum, sömürgeciliğin ve diktanın biçimini de kökten değiştiriyor.

Geçmişte bir fabrikatör işçinin emeğine el koyardı; bugün ise teknoloji devleri insanın doğrudan deneyimine, dikkatine ve davranışsal verisine el koyuyor. 

Yapay zekâ modellerini eğiten bu devasa veri, aslında insanlığın ortak kültürel ve entelektüel üretimidir. Ancak bu ortak üretim, birkaç çok uluslu şirketin mülkiyetine geçerek ticarileştiriliyor ve topluma bir sömürü enstrümanı olarak geri dönüyor. 

Bu durum, mülkiyetin sadece birkaç elde toplandığı modern bir "dijital çitleme"  hareketi olarak adlandırılıyor.

Eğer mülkiyet bu şekilde kalmaya devam ederse, yapay zekânın getireceği "bolluk ekonomisi" bir ütopya olarak kalmaya mahkûm. 

Çünkü makineler geliştikçe üretim maliyetleri düşecek, ancak bu düşüşten elde edilen devasa kârlar topluma değil, algoritmaların sahiplerine akacak. 

Sonuçta kitlesel işsizlik, ekonomik bağımsızlığın asgari düzeye inmesi ve insanların dijital feodal beylere göbekten bağlı hale gelmesine yolaçacak.

Mülkiyetin Demokratikleşmesi

Yapay zekânın insanlığın ortak yararına hizmet edebilmesi için, mülkiyet kavramının yeniden tanımlanması ve kamulaştırılması gerekir. Bu dönüşüm üç temel sütun üzerine kurulabilir:

Veri Emeğinin Vergilendirilmesi

Şirketlerin, insanlığın kolektif bilgisini (kitaplar, makaleler, fotoğraflar, kodlar) kullanarak eğittiği yapay zekâ modellerinden elde ettiği kârlar, yüksek oranlarda "dijital varlık vergisi"ne tabi tutulmalı.

Yapay Zekâ Kamusallığı

Hayati önem taşıyan yapay zekâ altyapıları, tıp, eğitim ve tarım gibi alanlardaki algoritmalar, kâr amacı güden şirketlerin insafına bırakılmamalı.

Küresel veya ulusal düzeyde kamusal mülkiyete (açık kaynaklı topluluklara veya demokratik denetime) devredilmelidir.

Müşterekler Ekonomisi

Bilginin ve yapay zekâ çıktılarının patentlerle hapsedilmediği, herkesin erişimine açık olduğu modern bir dijital müşterekler ekosistemi inşa edilmeli.

Eğer mülkiyeti demokratikleştirebilirsek yapay zekâ insanı köleleştiren değil, onu zorunlu çalışmadan kurtarıp yaratıcılığa ve felsefeye yönlendiren en büyük özgürleşme aracı olacaktır. 

Aksi takdirde, sınırlar kalkarken inşa edilen bu yeni dünya, tarihin gördüğü en kusursuz ve kaçılması en imkânsız diktatörlükle sonuçlanacaktır.

Kaynakça

Mattelatd, Armand. Gözetimin Küreselleşmesi

 Kapitalizm ve babalık

Kaç baba rolü vardır hayatta?

Modern dünya bize her şeyin bir fiyatı, her duygunun bir ambalajı olduğunu fısıldayıp duruyor. 

Bu fısıltının en çok yüksek sesle bağırdığı yer ise Haziran ayının üçüncü pazarı. Icat edilen günlerden babalar günü.

Kapitalizm, elinde bir kronometre ve POS cihazıyla kapıda bekliyor: "Sevdiğini kanıtla, sepete ekle, taksitlendir!" 

Oysa tam karşısında, üzerinde muhtemelen birkaç yıllık solmuş bir tişörtle, elindeki pazar poşetlerini dengede tutmaya çalışan başka bir ekonomik model duruyor:Baba

Kapitalizm ile babalık, yeryüzünün gördüğü en asimetrik savaşlardan birisi belki de. 

Biri kar marjlarını, verimlilik raporlarını ve büyüme endekslerini kutsarken diğeri ise uykusuz geceleri, kronik bel ağrılarını ve bütçe açığı vermeyi göze alan o koşulsuz adanmışlığı.

 Yorgun Emek"

Sistem babayı önce bir üretici olarak konumlandırıyor.

Fabrika bantlarında, plazaların klimalı esaretinde ya da direksiyon başında geçen kırk yıl... 

Kapitalizmin babaya vaadi net: Ömrünü ver, sana emeklilikte bir parça huzur satayım. 

O kırk yılın sonunda sistem karı holding binalarının kasasına kilitlerken, babanın payına düşen yalnızca yorgun eklemler ve hırpalanmış bir gurur oluyor.

Ama baba, sistemin bu acımasız tasfiyesine kendi mizahıyla meydan okur. Emekli maaşının enflasyon karşısında eriyen sınırlarında, zincir marketlerin aktüel kataloglarını bir borsa bülteni gibi takip etmeye başlar. 

En ucuz karpuzun peşinde kilometrelerce yürüyen o adam, aslında kapitalizme elindeki en büyük kozla yanıt verir...Sabır ve tasarruf.

Kapitalizm için Babalar Günü, ciroların katlandığı, tıraş makinelerinin ve parfümlerin vitrinleri süslediği parlak bir pazarlama mucizesi.

Baba içinse, o gün alınacak pahalı bir hediyenin yaratacağı mahcubiyet, sistemin tüm borç sarmallarından daha ağır. Yıllarca, bana bir şey lazım değil'in arkasına saklanan o adam... 

Bilir ki, o vitrinlerde sergilenen hiçbir kravat, gece yarısı ateşlenen çocuğuna yaptığı tost kadar verimli, onun ilk bisikletini sürerken arkasından koştuğu an kadar değerli değildir.

Sistem babayı işgücü olarak görür ve verimsizleştiği an kenara iter. Çocuk ise babayı her düştüğünde onu kaldıracak bir süper kahraman olarak kodlar. 

Gölge Babalar 

Buraya kadar anlattıklarımız, o ağır yükün altında ezilse de kalbiyle direnen babaların hikayesi. Fakat bir de bu sistemin içinde, evladına ne bir damla sevgi ne de bir zerre emek vermiş olan, arkalarında sadece derin bir yokluk bırakan gölge babalar var.

Kapitalizm vahşi, evet ama bu babalar sistemin o soğuk, hesapçı ve bencil yüzünü bizzat kopyalayıp eve taşıyanlar.

Sorumsuzluğun özgürlük diye pazarlanması.. "Önce sen, önce senin konforun"...

Bu tuzağa düşen baba, çocuğunun geleceğini, eğitimini, hatta önündeki bir kap yemeği bile kendi kişisel konforunun maliyeti olarak görür. Sistemi alt etmek yerine, sistemin en bencil çarkına dönüşür.

Çocuğun ateşlenen alnına dokunmamış, ilk adımlarında elinden tutmamış, okul masraflarını birer bütçe yükü olarak görmüş bu figürler...

Onlar için çocuk, kar-zarar tablosunda sadece bir gider kalemidir.

Bu babalar da Haziran'ın üçüncü pazarı geldiğinde o vitrinlerin sunduğu babalık illüzyonundan faydalanmak isterler. Hiç vermedikleri emeğin, hiç akıtmadıklarını alın terinin saygısını ve takdirini beklerler. 

 

Yeni kariyer kapısı: İndirim Avcılığı

Emekli maratonu ve market bildirimleri 🍉

Eskiden pazar, çarşı tek tek gezilirken şimdi “bildirim” bekleniyor.

Bip biip..

Telefon çalıyor: “Karpuz 5 lira!” 

Dayı: Çakmak gibi çakıyor. Baston yere, ayakta terlik fırlıyor markete.

5 dakika sonra ikinci bildirim:
“Şu markette karpuz 5 TL, bu markette kiraz 100 TL!” 

Aynı dayı: Karpuzu bırakıp kiraza koşuyor. Çünkü ekonomi böyle yönetilir.

Parkur şöyle

Ev → Yok Market: 15 dk. Karpuz seç. En büyüğü, en kırmızısı...3 kilo mu? Yok 7 kilo. Zarar ederiz yoksa. 

Kuyruk: 40 dk. Önünde 12 dayı, 9 teyze. Hepsinin elinde karpuz.

Kasadaki kız: “Abi tartın 9.8 kilo.”

Dayı: “9.6 yaz kızım, kolum koptu.” 

Tartı → Kasa: Kartını  uzatır “şifrem neydi acaba?” diye  karıştırır.

5 lira karpuz için 5 lira komisyon öde. 

Kasa → Ev: 7 kilo karpuzu koltuk altında eve taşı. Kol çıktı. Ama kârdayız. 1 kilo 0.71 TL’ye geldi.

Akşam haber
“DUY Market'te domates 12 lira!” 
Sabah alarmı yarın şu markete gelecek sınırlı ürünü almak için erken kalk. Sabah 06:00.

Eskiden “tek markete gir, her şeyi al, çık” vardı. 
Şimdi “5 market, 5 bildirim, 5 ameliyat” var.

En komiği ne biliyor musun?
Market bildirimlerini görünce teyzelerdeki ışık. Gençlik fotoğrafı gibi. Gözler parlıyor.

Watsapp gruplarında indirimler haber veriliyor, erken giden digerine alıyor, görüntülü arayıp biberi gösteriyor.

40 yıllık öğretmen, 30 yıllık işçi, mühendis, doktor, gazeteci...

Şimdi kariyeri “indirim avcılığı”.

CV’ye yazsa LinkedIn çöker.

Buzdolabı dolu, ama bel fıtığı azdı. Cüzdan?

Yarın ne varmış? Şu markeyte peynir. Alarmı kur dayı. Olimpiyat başlıyor.

Senin durumun ne?
#enflasyon
#emeklidayılar
#marketgünleri

 

Parti Muhabirliği ve Etik Değerler

Gazeteci mi, Parti Mensubu mu?

Nevin BİLGİN 

Parti muhabirliği, gazeteciliğin en zor alanlarından biridir. Çünkü muhabir sürekli olarak siyasetçilerle, parti yöneticileriyle ve parti içi aktörlerle temas halindedir. Bu yakın ilişki zamanla bağımlılık, çıkar ilişkisi veya tarafgirlik riski yaratabilir. Ancak gazetecilik etiği açısından parti muhabirinin görevi partiye hizmet etmek değil, kamuoyunu doğru bilgilendirmektir.

Parti Muhabiri Parti Belediyelerinden Ev, Arsa, İş Almalı mı?

Gazetecilik meslek ilkeleri açısından bunun cevabı nettir: Hayır.

Bir gazetecinin izlediği partinin yönettiği belediyeden arsa alması, ihale alması, işe girmesi, danışmanlık yapması veya ticari çıkar elde etmesi ciddi bir çıkar çatışması yaratır.

Çünkü o andan itibaren gazetecinin yaptığı haberler hakkında şu soru sorulur:

"Bu haberi kamu yararı için mi yaptı, yoksa çıkarını korumak için mi?"

Basın meslek etiği ile uluslararası gazetecilik etik kuralları, gazetecilerin haber kaynaklarından maddi çıkar sağlamaması gerektiğini vurgular.

Toplu Kitap Alımları

Eğer parti yöneticileri veya belediyeler gazetecinin kitabını toplu şekilde satın alıyor, etkinliklerinde dağıtıyor veya satışına destek oluyorsa burada da etik sorun ortaya çıkar.

Tek bir okurun kitap alması başka şeydir.

Bir siyasi yapının, bir kuruluşun gazeteciye ekonomik destek sağlaması başka şeydir.

Bu durum gazetecinin bağımsızlığını tartışmalı hale getirir.

Parti Muhabiri Parti İçindeki Hiziplerde Taraf Olmalı mı?

Kesinlikle olmamalıdır.

Parti muhabirinin görevi;

• Genel merkezi izlemek,
• Parti içi gelişmeleri takip etmek,
• Gruplar arasındaki mücadeleyi haberleştirmek,

ama taraf olmak değildir.

Bir hizbin gazetecisi haline gelen kişi artık muhabir değil, o grubun iletişim elemanı haline gelir. İstihbarat görevlisi gibi hareket eder. Eşik bekçiliği yapar haberlere. 

Gazetecinin görevi bilgi toplamak ve doğrulatmaktır; kulis savaşlarının aktörü olmak değil.

Parti Muhabiri Parti Aleyhine Haber Yapabilir mi?

Sadece yapabilir değil, yapmak zorundadır.

Gazetecilikte temel ölçü şudur:

Haber doğru mu?

Kamu yararı var mı?

Belgeye dayanıyor mu?

Eğer cevap evetse haber yapılmalıdır.

Bir parti hakkında sadece olumlu haberler yapan kişi gazetecilik değil, propaganda faaliyeti yürütüyor olabilir.

Muhabirin görevi partiyi korumak değil, gerçeği ortaya çıkarmaktır.

Sürekli Öven Haberler Gazetecilik midir?

Hayır.

Bir siyasi parti hakkında sürekli olumlu haber yapan, hiç eleştirmeyen, hiç sorun görmeyen bir yayın çizgisi gazetecilikten çok halkla ilişkiler faaliyetini andırır.

Gazetecilik;

• başarıları yazmayı,
• hataları yazmayı,
• yolsuzluk iddialarını araştırmayı,
• iç tartışmaları aktarmayı,

gerektirir.

"Beni Arabasına Almazlar" Korkusuyla Haber Yapmamak

Siyasi muhabirlikte en yaygın sorunlardan biridir.

Bazı gazeteciler;

• seçim otobüsüne alınmamak,
• yurtdışı gezisine çağrılmamak,
• özel kulis bilgisi alamamak,
• telefonlarına çıkılmaması

korkusuyla haber yapmaktan kaçınabilir.

Oysa gazetecilik etiğine göre haber değeri taşıyan bir bilgi, erişim kaybedilme korkusuyla gizlenemez.

Gazeteci haber kaynağına bağımlı hale geldiğinde bağımsızlığını kaybetmeye başlar.

Parti Muhabiri Soru Sorabilmeli mi?

Bu gazeteciliğin temelidir.

Parti liderine, genel başkana, milletvekiline veya belediye başkanına soru soramayan kişi gazetecilik yapmıyor demektir.

Üstelik sadece kolay sorular değil;

• zor sorular,
• rahatsız edici sorular,
• çelişkileri ortaya çıkaran sorular

da sorulabilmelidir.

Siyasetçinin hoşuna giden sorular kadar hoşuna gitmeyen sorular da demokrasinin gereğidir.

Çıkar İlişkisinin Sınırı Ne Olmalı?

Gazeteci ile haber kaynağı arasında profesyonel ilişki bulunabilir.

Ancak şu alanlar risklidir:

• Para alışverişi,
• Ticari ortaklık,
• Belediye ihaleleri,
• Danışmanlık hizmetleri,
• Akraba işe yerleştirme,
• Hediye kabul etme,
• Ücretsiz tatiller,
• Düzenli maddi destek.

Bu tür ilişkiler gazeteciyi bağımsız gözlemci olmaktan çıkarıp çıkar ortağı haline getirebilir.

İdeal Parti Muhabiri Nasıl Olmalıdır?

İyi bir parti muhabiri:

• Partiye değil habere bağlıdır.
• Liderlere değil gerçeğe sadıktır.
• Tüm hiziplerle konuşur ama hiçbirinin üyesi olmaz.
• Eleştirel mesafesini korur.
• Soru sormaktan çekinmez.
• Bilgiyi doğrular.
• Hem olumlu hem olumsuz gelişmeleri haber yapar.
• Çıkar ilişkilerinden uzak durur.

Parti muhabirliği, partinin taraftarı olmak değil, partiyi kamu adına denetlemektir. Gazeteci ile siyasetçi arasındaki ilişki dostluk, çıkar ortaklığı veya sadakat ilişkisine dönüştüğünde gazetecilik zayıflar. Bir parti muhabirinin başarısı, parti yöneticileri tarafından ne kadar sevildiğiyle değil; okurların ve kamuoyunun ona ne kadar güvendiğiyle ölçülür.

Basın etiğinin temel ilkesi şudur: Gazeteci iktidarın, muhalefetin veya herhangi bir siyasi grubun yanında değil; kamunun bilgi edinme hakkının yanında durmalıdır.