NEDİR BU CARBONARİ ÖRGÜTLENME

Gizli Hücre Tipi Örgütlenme: Devrimcilerden Ülkücülere

NEVİN BİLGİN 

Gizli hücre tipi örgütlenme, tarih boyunca farklı ideolojilere sahip gruplar tarafından benimsenmiş bir yöntemdir. 

Bu yöntem, özellikle siyasal baskı, yasaklar veya açık hareket imkanının kısıtlı olduğu ortamlar için tercih edilir. 

Hem devrimci hareketler hem de milliyetçi, dini ya da başka ideolojik topluluklar, amaçlarını korumak ve sürdürmek için benzer stratejileri kullanmıştır. 

Bu örgütlenme modeli, güvenlik sağlamak ve üyeler arasında güçlü bir aidiyet duygusu yaratmak için ideoloji fark etmeksizin uygulanmıştır.

Hücre tipi örgütlenme, üyelerin küçük ve birbirinden bağımsız gruplar halinde çalışmasını öngörür. 

Her grup yalnızca kendi üyelerini tanır ve üst bağlantılar tek bir kişi üzerinden yürütülür. Bu yapı, bir grup açığa çıkarsa tüm örgütün deşifre olmasını engeller. 

Üyeler çoğunlukla yemin ederek örgüte katılır ve sır saklama yükümlülüğü altına girer. Yemin, sadakati pekiştirir ve üyeler arasında aidiyet duygusunu güçlendirir. Örgüt içinde kullanılan semboller ve ritüeller, hem güvenliği artırır hem de üyeler arasında ortak bir kültürel dil yaratır.

Gizli hücre tipi örgütlenmenin en bilinen örneklerinden biri Carbonaridir. 

19. yüzyıl başlarında İtalya’da ortaya çıkan Carbonari, görünüşte sıradan halk grupları gibi davranırken, esas amacı anayasal yönetimi savunmak ve İtalya’nın birleşmesini sağlamaktı. Carbonari üyeleri, küçük hücreler hâlinde örgütlenmiş, birbirlerine yemin etmiş ve semboller aracılığıyla tanışmıştı. 

Kelime Anlamı

Carbonari kelimesi ve kökeni doğrudan “kömür” ile ilgilidir, ancak örgütün siyasi ve ideolojik yönü ile karbon elementinin kimyasal bağlarıyla bir ilgisi yoktur. İtalyanca carbonaro, “kömürcü” veya “kömür işçisi” anlamına gelir. İlk üyeler, 19. yüzyıl başlarında İtalya’nın güney bölgelerinde, özellikle Napoli, Sicilya ve Abruzzi’de gerçekten kömür üretimi ve taşımacılığı ile uğraşan kişilerdi. Bu kişiler, kömür yığınlarının ve kararmış ocakların arasındaki işlerini yaparken gizli toplantılar düzenleyebilmişlerdir; bu nedenle örgütün adı doğrudan kömür işçiliğine dayanır.

Zamanla “Carbonari” adı yalnızca meslek anlamını taşımaktan çıkmış ve gizli devrimci örgütü ifade eder hâle gelmiştir. Kömür işçileri veya kömür ocakları, üyelerin gizli bir şekilde toplanabileceği, gözden uzak yerler sağladığından, örgütlenme için doğal mekanlar sunmuştur. Bu bağlamda isim, hem mesleki kökeni hem de örgütün gizlilik simgesini yansıtmaktadır.

Bu yapı, bir grup yakalansa bile örgütün tamamının ortaya çıkmasını engelliyordu. Carbonari’nin etkisi yalnızca İtalya ile sınırlı kalmamış, Fransa ve İspanya gibi ülkelerdeki devrimci ve milliyetçi hareketler için de model olmuştur.

Carbonari, İtalyanca’da “kömür yakıcılar” anlamına gelmekteydi. 19. yüzyıl başlarında İtalya’da ortaya çıkan gizli bir cemiyetler ağı olarak anıldı. 

İlk olarak Napolyon döneminde Güney İtalya’da ve özellikle Napoli çevresinde ortaya çıkmış zamanla tüm İtalya’ya yayılmıştır. 

Bu yapı, Avrupa’daki liberal ve özgürlükçü fikirlerin etkisiyle şekillenmiş, anayasal yönetim, özgürlük ve İtalya’nın siyasi birliği gibi hedefleri savunmuştur. 

Carbonari’nin kesin kuruluş tarihi ve ilk örgütlenme biçimi belirsizdir bazı tarihçiler Fransız Devrimi sonrası Fransa’daki benzer gizli cemiyetlerden türediğini, bazıları ise mason localarından etkilendiğini öne sürer. Ancak tüm kaynaklar, İtalya’daki ilk Carbonari “lodges” (localar) olarak tanımlanan yapılanmaların 1800’lerin başında, özellikle Napoli Krallığı, Papalık Devleti ve Abruzzi bölgesinde aktif olduğunu belirtir.

Baracca'daki toplantılar

Carbonari’nin üyeleri “Baracca” olarak adlandırılan toplantı yerlerinde toplanırdı. Bu yerler sivil hayatın rutininden farklı gibi görünerek gizlilik sağlar üyeler arasında el işaretleri, özel terimler ve ritüellerle örgüt kimliği paylaşılırdı. 

Örneğin üyeler birbirlerine buoni cugini (“iyi kuzenler”) diye hitap ederdi. 

Bu semboller, grubun sırları ve yabancıların dikkatini çekmemek için tasarlanmıştı. 

birmiss.com

Carbonari’nin üyeleri çok çeşitliydi. Başlangıçta askeri subaylar, küçük toprak sahipleri ve bürokratlar dahil olmak üzere orta sınıftan insanlardı; zamanla entelektüeller, öğrenciler ve bazen din adamları bile bu ağlara katıldı. Amaçları net bir program olarak tek biçimde tanımlanamasa da, genel eğilimleri özgürlükçü, anayasalcı ve ülke üzerindeki baskıcı rejimlere karşı olmaktı. Bazı gruplar cumhuriyeti savunurken, başkaları sınırlı bir monarşiyi tercih ediyordu. 

Carbonari, en etkili olduğu dönemlerde İtalya’nın birleşme sürecinde (Risorgimento) önemli roller üstlendi. 1820’de Napoli ve Sicilya’da başlayan isyanlar, Bourbon monarşisine karşı anayasal haklar ve özgürlük talepleriyle şekillendi. 

Bu isyanlar kısa süreli başarılar elde etti örneğin Napoli’de Kral I. Ferdinand anayasa vermeyi kabul etmek zorunda kaldı. Fakat Avusturya gibi büyük güçlerin müdahalesiyle bu kazanımlar geri alındı.

1821 ve 1831 ayaklanmaları da Carbonari’nin doğrudan desteklediği hareketler oldu. Ancak bu isyanlar yeterli desteği sağlayamayınca, örgütün etkisi zayıfladı. 1831’de Giuseppe Mazzini’nin öncülüğünde kurulan Young Italy (Genç İtalya) gibi yeni organizasyonlar, daha merkezi ve kararlı bir ulusal programla Carbonari’nin yerini almaya başladı.

MASONİK BENZERLİK

Carbonari’nin yapılanması Masonik örgütlenmeye benzerdir ama tamamen mason olmadıkları vurgulanır. Örgütlerde ritüeller, sınıflar ve semboller kullanılırdı. 

Ritüellerin bir kısmı sembolik mitlerle zenginleştirilmişti; örneğin Kristus’un “kuzu” olarak temsil edilmesi, baskı ve zulme karşı direnişin metaforu olarak kullanılmaktaydı. Lodge’lar vendita (satış), önemli toplantılar alta vendita gibi özel terimlerle anılırdı.

Bu sembol sistemi sadece gizliliği sağlamakla kalmadı aynı zamanda üyeler arasında ortak bir kimlik ve aidiyet duygusu yarattı. Bu, sadece İtalya’ya özgü de değildi benzer durum Fransa, İspanya, Portekiz ve diğer Avrupa ülkelerindeki Karbonari benzeri lokal gruplarda da görüldü.

Carbonari hareketinin doğrudan bir merkezi otoritesi ve tek bir programı yoktu. Yine de İtalya’nın birleşmesi sürecinde liberal fikirlerin yayılmasına öncülük etti ve farklı gizli grupların ortaya çıkmasını sağladı. 

1820’ler ve 1830’ların devrimci dalgaları, daha organize ulusal hareketlere zemin hazırladı. Bu sebeple Carbonari, yalnızca tarihsel bir gizli örgüt değil, modern ulusal hareketlerin erken bir prototipi olarak kabul edilir. 

OSMANLI'DA VE TÜRKİYE'DEKİ BENZERİ YAPILAR

Benzer yöntemler Osmanlı’da ve Türkiye’de de görülmüştür. Osmanlı döneminde, özellikle II. Abdülhamid’in baskıcı yönetimi altında Jön Türkler, Avrupa’ya sürgüne gönderilen öğrenciler aracılığıyla gizli hücreler kurmuşlardır. Bu öğrenciler, küçük gruplar hâlinde örgütlenmiş, yemin ve sembollerle birbirlerine bağlı kalmış, Avrupa’daki Carbonari modelinden esinlenmişlerdir. Bu yapı, II. Meşrutiyet’in ilanında etkili olmuştur ve Osmanlı’daki modern öğrenci hareketinin en dikkat çekici örneklerinden biri olarak tarihe geçmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti döneminde ise 1960–1980 yılları arasında bazı ülkücü gruplar, baskı altında dernek veya parti açamadıkları için gizli hücreler kurmuş ve örgütlerini sürdürmüşlerdir. Benzer şekilde, dini topluluklar ve ideolojik cemiyetler de üyeler arasında bağlılık ve güven sağlamak için hücre tipi yapılanmayı ve sembol kullanımını tercih etmişlerdir. Bu örnekler, hücre tipi örgütlenmenin yalnızca devrimciler için değil, her ideolojiye sahip baskı altındaki grup için uygulanabilir bir strateji olduğunu göstermektedir.

Gizli hücre tipi örgütlenmenin bir diğer dikkat çekici yönü, hem güvenlik hem de aidiyet sağlamasıdır. Üyeler yalnızca birbirlerini tanımakla kalmaz; ritüeller ve semboller aracılığıyla ortak bir kimlik ve kültürel dil geliştirilir. 

Carbonari’de olduğu gibi bu yöntem, toplumsal ve kültürel bir bağ yaratır, üyelerin motive olmasını sağlar ve örgütün sürekliliğini güvence altına alır. Tarih boyunca devrimcilerden ülkücülere, dini cemiyetlerden öğrenci ve gençlik hareketlerine kadar farklı gruplar, baskı ve sansür altında kalmalarına rağmen hücre tipi örgütlenme modeli ile amaçlarına ulaşmayı başarmışlardır.

Gizli hücre tipi örgütlenme, Osmanlı’dan günümüze kadar siyasal mücadelede etkili bir araç olmuştur ve modern yeraltı veya gizli örgütlerin yapısal yöntemleri üzerinde hâlâ öğretici bir model sunmaktadır.

Örnekler

·Carbonari (İtalya, 19. yüzyıl): Anayasal yönetimi savunmak ve İtalya’nın birleşmesini sağlamak için hücre tipi örgütlenme ve yemin sistemini kullandı.

·Jön Türkler (Osmanlı, 1889–1908): Avrupa’daki sürgün sırasında Carbonari modelinden etkilenip gizli hücreler kurdu ve II. Meşrutiyet’in ilanında rol oynadı.

·Ülkücü gruplar (Türkiye, 1960–1980): Baskı altında, gizli hücreler ve ritüeller aracılığıyla örgütlenmelerini sürdürdüler.

·Dini topluluklar ve tarikatlar: Üyeler arasında bağlılık ve güven sağlamak için hücre tipi yapılanmayı ve sembollerle tanışmayı kullandılar.

·Osmanlı öğrenci hareketleri: II. Abdülhamid döneminde gizli hücreler ve yemin geleneği ile modern örgütlenmenin temelini attılar.

Kaynakça

https://www.britannica.com/topic/Carbonari

https://www.universalfreemasonry.org/en/encyclopedia/carbonari

https://mehmetceviksanat.wordpress.com/2020/02/16/carbonari-cemiyeti-karbonarile

https://tr.birmiss.com/carbonari-gizli-bir-topluluk-veya-akiminin-etkili-devrimci-ruh-hali

 Kadınlar ve Kapaklar

KAPAK MEDENİYETİ: 

Erkeğe göre kapak

GÜYA DİJİTAL ÇAĞDAYIZ AMA ŞİŞE, AMBALAJ KAPAKLARI TAŞ DEVRİNDEN KALMA VE ERKEĞE GÖRE YAPILMIŞ

GÜNDELİK HAYATIN CİNSİYETÇİ TASARIMLARI

NEVİN BİLGİN 

Yapay zeka çağındayız.

Robotlar ameliyat yapıyor.

Arabalar kendi kendine park ediyor.

Telefonumuz yüzümüzü tanıyor.

Ama süt şişesinin kapağı hala beni tanımıyor.

Yıllardır aynı senaryo. 

Kavanoz kapakları, yağ şişeleri, süt kapakları, kola kapakları… 

Hani kapak olsun derler ya. Resmen kapak oluyor. Özellikle kadınlar için. 

Kimisi içe doğru bastırmalı, tık diye kırılmalı, sonra dönmeli. Ama o “tık” sesi bazen bir medeniyet sorunu.

Kapağı içeri bastırıyorsun.

Bastırırken dış yüzeydeki bütün mikropları da içeçeğinle tanıştırıyorsun.

Hijyen? 

O biraz cesaret işi. Aldıran var mı? 

Aaaa bunca sorun arasında kapak mı diyenler var...

Sonra başlıyor asıl mücadele:

Bilek gücü sınavı.

Evde erkek varsa çağrılıyor.

Yoksa komşuya mesaj atılıyor.

“Abi müsaitsen bir kapağa bakabilir misin?”

Modern kadının dramı budur:

Cam tavanı kırıyor belki ama kavanoz, su şişesi, süt şişesi kapağını açamıyor. 

Geçen gün Sütana süt şişesiyle karşı karşıya geldim. Sütdağı markasından, Kristal yağına, TARİŞ'ine kadar hepsi aynı açılamayan tenekelerde. Pet su şişelerinin birçoğunda da aynı zorlukla karşılaşıyorsunuz. 

İngiliz anahtarı denedim. Olmadı.

Sonunda bıçakla küçük bir kesik atıp pet şişenin yanından sütü tencereye boşaltabildim.Ya hijyen...O neymiş ya...Seslerini duyuyorum. 

Süt şisesi üreticisinden, tasarımcısına kadar herkes insanın aklına geliyor o an. 

Ama sistem böyle işliyor. Kapaklar bile erkeğe göre.

Konserve kapaklarında biraz ilerleme var, kabul. “Kolay açılır” halkası çıktı.

Ama o halka da bazen öyle bir kopuyor ki, insan kendi hayatını sorguluyor.

Sorum şu:

Kapak tasarlayan mühendisler hiç mutfakta yalnız kalmış mı?

Hiç bir kadın olarak sabah 7’de süt açmaya çalışmışlar mı?

Hiç “acaba ben mi güçsüzüm?” diye düşünüp moral bozmuşlar mı?

Dijital çağdayız diyoruz abiler...

Yapay zekadan, Mars’a gitmekten söz ediyoruz.

Ama hala bir şişe kapağı için bilek kası gerekiyor.

Belki de mesele güç değil.

Belki mesele tasarımın hala erkek eli ölçüsünde olması.

Sadece sabah kahvemi yaparken küçük bir bilek savaşı vermek istemiyorum.

Sevgili kapak üreticileri,

Önce şu sütü, yağı rahat açabilelim.

#sütdağı

#sütana

#kristal

#tariş

#coca cola

#tat

Kahvehaneler

Masum Bir Alışkanlık mı, Sessiz Bir Kaçış mı?

Erkeklerin Kahvehane Alışkanlıklarının Nedeni

Ertelenmiş Hayatların Sessiz Tanığı Kahvehaneler

Nevin BİLGİN

Kahve her zaman masum bir sosyalleşme alanı değil aslında. 

Bazı erkekler için kahve, çay içilen bir yerden çok daha fazlası. Kaçış mekanı. 

Yükten arınma alanı, erteleme mekanı, yüzleşmeden kaçış noktası.

Ekonomik Sorumluluktan Kaçış

Kahvede geçirilen saatler, yalnızca zamanın değil, çoğu zaman sorumluluğun da askıya alındığı anlar.  Evde bütçe konuşulur, ihtiyaçlar dile gelir, gelecek planı yapılır sorumluluk vardır.

Oysa kahvede ise sadece bugün vardır. Anlık oyunlar, küçük bahisler, gündelik sohbetler…

Parayı yönetemeyen ya da ekonomik yetersizlik hissi yaşayan erkek için kahve, bu duyguyla yüzleşmemek adına güvenli bir sığınak olur.

Çünkü kahvede kimse senden plan yapmanı istemez.

Evlilik İçi Gerilimden Uzaklaşma

Evlilik, duygusal temas ister. Dinlemeyi, cevap vermeyi, sorumluluk almayı. Çatışma olduğunda ev, bir yüzleşme alanına dönüşür.

Kahve ise sessiz bir kaçış kapısı olur.

Orada kimse senden duygusal olmanı beklemez. Sorunlar konuşulmaz geçiştirilir. Erkek, evde çözmesi gereken meselelerden uzaklaştıkça, kahve daha cazip hale gelir.

Başarısızlık Hissini Bastırma

İş hayatında, aile içinde ya da kişisel hedeflerde yaşanan başarısızlıklar, erkeklik algısını derinden sarsabilir. 

Bu sarsıntıyla baş edemeyen erkek, kendini hala “yeterli” hissedebileceği alanlara yönelir.

Kahvede bir oyunu kazanmak, bir konuda ahkâm kesmek, grubun sözü geçenlerinden olmak… Bunlar küçük ama hızlı tatminler sunar. Gerçek hayattaki başarısızlık hissi, bu mikro onaylarla geçici olarak bastırılır.

Evdeki Yetersizlik Duygusunu Telafi Etme

Ev, aynadır. Orada eksikler görünür. Yapılamayanlar, ertelenenler, söylenemeyenler…

Kahve ise aynasız bir mekandır. Kimse senden daha fazlasını beklemez. 

Olduğun halinle kabul edilirsin. Bu da evde hissedilen yetersizlik duygusunu kısa süreliğine siler.

Masumiyetin Bittiği Yer

Kahve, sosyalleşmenin ötesine geçer soğu zaman. Evden kaçış, sorumlulukların ertelenmesi, yüzleşmekten saklanma alanı olur. İşte artık masum bir alan olmaktan çıkar. Kahve erkek için biricik yaşam alanı haline gelir. 

Kahve bazen dostluktur, bazen soluklanmadır.

Ama bazen de ertelenmiş hayatların sessiz tanığı haline gelir. 

Kahveye gitmek mi iyi geliyor, yoksa hayattan uzaklaşmak mı?

Kaynak: 

Yakuplar Kahvehanesi Yeşilyuva'nın Sessiz Tanığı

Yazan Nevin Bilgin

Anlatan: Ömeri Muharrem Bilgin 

 Masumiyet Müzesi Dizisi Üzerine Analiz

 Aşk mı, Takıntı mı?

Dr. Jivago filmine göndermeler...

Nevin BİLGİN

Yazar Orhan Pamuk’un dünyasına yapılan bu televizyon uyarlaması, sadece bir aşk hikayesi anlatmıyor.

Aynı zamanda bellek, takıntı, tarih, sınıf ayrımı ve bireysel arayış gibi katmanlar üzerinden izleyiciyi derin bir algı yolculuğuna çıkarıyor.

Belki bu yüzden izlerken bende Dr. Jivago filmini çağrıştırdı hem dönem hissi hem de tutkulu, bazen imkansız bir aşkın görüntüsel zekası.

Kemal ve Füsun’un İlişkisi

Kemal’in Füsun’a duyduğu çekim, ilk bakışta saf bir aşk gibi görünse de derinlere indikçe takıntı ve kontrol arzusuna dönüşüyor. Kemal, Füsun’un dokunduğu eşyaları biriktiriyor bu biriktirme, nesneler aracılığıyla ona sahip olma arzusunun somutlaşmış hali.

Bu psikolojik durum. Obsesif Aşk: Bir nesne ya da kişiye akıl dışı bağlılık. Bağlanma stili: Güvensiz bağlılık, özellikle çocukluk bağlanma biçimlerine sıkça eşlik eder. Benlik ve nesne bütünlüğü arayışı: Kemal, Füsun’un eşyaları aracılığıyla eksik benliğini tamamlama arayışında olabilir.

Bu açıdan bakıldığında, Masumiyet Müzesi sadece bir aşk hikayesi değil; aşkın saplantıya dönüştüğü bir alanı anlatıyor. 

Dr. Jivago Çağrışımı

Dr. Jivago'yı çağrıştınan sahneler var dizide. İzleyiciyi içine çeken.

Her iki eser de. Belirli bir tarihsel dönemi romantik ama hüzünlü bir şekilde kuruyor. Doğanın (ayçiçek tarlaları gibi) karakterin iç dünyasını yansıtan bir metafor olarak kullanıyor. Tutku ve kader çatışmasını merkeze alıyor

Ayçiçek tarlaları, Kemal ile Füsun’un ilişkisini bir zamanlar saf, doğal, ışıklı ve umutlu bir bağlamda sunuyor. Ama aynı görüntü zamanla takıntıya dönüşen belleğin iz düşümüne de dönüşüyor. 

Yani görsellik, psikolojik dönüşümle eş zamanlı yolculuk ediyor.

           içilen sigara izmaritleri müzede

12 Eylül ve Sıkıyönetim

Dizi yalnızca kişisel hikayeyi değil, Türkiye’nin yakın tarihinin izlerini de taşıyor. Sıkıyönetim aramaları, arabada ayva rendesi bulunması ve suç aleti sayılması. Banker skandalları, kalp krizi geçirip ölenler...

Bu tarihsel motifler, karakterlerin bireysel hayatlarıyla toplumun toplu travmasının iç içe geçtiğini gösteriyor. 80’ler Türkiye’si, ekonomik çalkantı, toplumsal korku, devlet otoritesi ve karakterlerin psikolojik dünyaları. 

Füsun’un yoksul bir aileden gelmesi ve Kemal’in zengin yetişmesi, sınıf farklılığı üzerinden ilişkideki güç dinamiklerini de mercek altına alıyor. 

Bu ayrım sadece maddi değil, aynı zamanda duygusal ve psikolojik bir mesafe aslında. Bu nedenle yaşanan takıntılı aşk ve bağlanmalı aşk mı, şehvet mi, zenginlik ve güç arayışı mı sorusunu da gündeme getiriyor. 

Aşk mı, şehvet mi?

Kemal’in Füsun’a olan tutkusu. Saf bir sevgi ile başlayabilir, ama takıntı, nesneleşme ve beden yerine eşya üzerinden bağ kurma biçimine dönüştüğü için kısa sürede obsesif bir saplantıya dönüşmüş  durumda. 

Füsun’un tavrı ise net değil bazen karşılık veren bir çekim, bazen de kaçan bir nesne gibi sunuluyor. Bu belirsizlik, aşkın mutlak karşılık bekleyen kalıbını kırıyor.

Küçük Nesneler ve Hatıralar

Final bölümüyle birlikte geriye dönüşlerde dikkat çeken unsurlar var. Köpek, ay çiçe tarlaları, kelebek küpeler gibi.  Karakter psikolojisini somutlaştıran görsel metaforlar.

Aşkın Anatomisi

Dizi, aşkı, 

Bu dizi aşkı bellegi, takıntıyı, tarihsel atmosferi, sınıf çatışmalarını da tek bir anlatıda buluşturuyor aslında. 

Kemal’in takıntısı, Füsun’un belirsizliği, yoksulluk ile zenginlik arasındaki uçurum ve dönemin korku atmosferi bir araya gelince Masumiyet Müzesi bir aşk hikâyesinden çok psikolojik ve tarihsel bir eser haline dönüşüyor.

Orhan Pamuk da rol alıyor

Dizide Orhan Pamuk’un kısa görünüşü (cameo), uyarlamanın edebi kaynağıyla direkt bağlantı kurmasını sağlıyor. İzleyiciye, eserin yazarının süreci denetlediği, uyarlamanın yazarın vizyonuna uygun olduğu mesajı verirken, hikayeye yeni bir donunuş kazandırdığı da kesin. 

Dönemin Kadın-Erkek İlişkilerine Göndermeler

Dizide, Füsun’un sosyal rahatlığı ve özgür tavırları, dönemin kadınlara dayatılan bekaret baskısına rağmen dikkat çekici bir kontrast yaratıyor. Ancak bu nedenle başka birisiyle evlenmek zorunda bırakılması, yine Kemal'in nişanlısının zengin ve kültürlü bir ailenin kızı olmasına karşın bu sorunlarla karşı karşıya kalması kadınlar üzerindeki baskıları anlatması açısından önemli. Bunlar dönemin kadın–erkek ilişkilerine dair çarpıcı göndermeler içeriyor. Pamuk, sadece bireysel aşk hikayesi anlatmıyor aynı zamanda cinsiyet, toplumsal baskı ve sınıf farklarını da sorgulatıyor.

Gerçek Hikâye mi, Kurgu mu?

Masumiyet Müzesi evet gerçek bir aşk hikayesine dayanmadığı söyleniyor. Kemal Basmacı ve Füsun Keskin gibi karakterler kurgusal ve Orhan Pamuk’un hayal gücü deniliyor.

Romanın İstanbul’daki tariha atmosferi, sınıf ayrımları, sosyal yaşam detayları ve gündelik nesneler son derece gerçekçi gözüküyor bu yüzden izleyen veya okuyan birçok kişi “acaba gerçek mi?” diye merak ediyor. 

Bununla birlikte yazarın ilginç bir yöntemi var,  hikaye ve fiziksel dünya arasındaki sınırı bulanıklaştırmak için romanın bellek nesnelerini ve objelerini gerçek hayatta toplayarak 2012’de İstanbul’da Masumiyet Müzesi adlı gerçek bir müze açmıştır. Bu müze, romanın karakterlerinin dokunduğu eşyaların veya onların benzerlerinin koleksiyonunu içerir ve ziyaretçiler bu nesneler üzerinden dönemin İstanbul’una dair gerçek bir izlenim yaratıyor. 

Bu yaklaşım, Pamuk’un edebiyat anlayışının önemli bir parçası o yalnızca kurgusal bir hikaye anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda gerçek nesnelerle dolu bir mekan aracılığıyla okur ve izleyiciyi kurgu ile gerçek arasında bir deneyime davet ediyor. 

                     kitabı

Başroldeki İsimler Hemen Her Dizide Rol Alanlar Değil

Dizinin başrol oyuncularının hemen her dizi ve filmde görmeye aşina olduğunuz başrol oyuncularının olmaması da avantaj oluşturuyor. 

Masumiyet Müzesi dizisinin başrollerinde Selahattin Paşalı ve Eylül Lize Kandemir yer alıyor. Paşalı, takıntılı aşkın merkezindeki Kemal Basmacı karakterini canlandırırken, Kandemir Füsun Keskin rolüyle izleyiciyi hikayenin duygusal odağına çekiyor. 

Dizide ayrıca Oya Unustası, Tilbe Saran, Bülent Emin Yarar, Gülçin Kültür Şahin ve Ercan Kesal gibi deneyimli isimler de yer alıyor bu oyuncular 1970’ler İstanbul’unun çok katmanlı toplumsal yapısını ve karakterler arasındaki duygusal gerilimi güçlendiriyor. Ayrıca Onur Ünsal, Zeynep Dinsel, Hasan Erdem ve Tolga İskit gibi destek oyuncular da dizinin dramatik yapısına katkı sağlıyor. 

iyi seyirler. 

TBMM Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu Raporu 

11.09.2025 Tarihli 8. Toplantı
Komisyon; memur ve işçi sendika temsilcilerinin dinlenmesi gündemiyle sekizinci toplantısını 11.09.2025 tarihinde saat 14.00’te TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un başkanlığında gerçekleştirmiştir. Toplantıda;

Memur Sendikaları Konfederasyonu (MEMUR-SEN) Başkanı Ali Yalçın,
Türkiye Kamu Çalışanları Sendikaları Konfederasyonu (TÜRKİYE KAMU-SEN) Başkanı Önder Kahveci,
Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) Başkanları Ayfer Koçak ve Ahmet Karagöz,
Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) Başkan Yardımcısı Ramazan Ağar,
Hak İşçi Sendikaları Konfederasyonu (HAK-İŞ) Başkanı Mahmut Arslan,
Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Başkanı Arzu Çerkezoğlu
dinlenmiştir.

12.09.2025 Tarihli 9. Toplantı
Komisyon; iş dünyası temsilcilerinin dinlenmesi gündemiyle dokuzuncu toplantısını 12.09.2025 tarihinde saat 14.00’te TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un başkanlığında gerçekleştirmiştir. Toplantıda;

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu,
Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) Başkanı Bendevi Palandöken,
Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) Başkanı Özgür Burak Akkol,
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Başkan Vekili Ahmet Bahadır Sezgin,
Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD) Başkanı Burhan Özdemir,
Türk Sanayicileri ve İşinsanları Derneği (TÜSİAD) Başkan Yardımcısı Bülent Ozan Diren,
Anadolu Aslanları İş Adamları Derneği (ASKON) Başkanı Orhan Aydın
dinlenmiştir.

17.09.2025 Tarihli 10. Toplantı
Komisyon; çatışma çözümü konusunda çalışmaları bulunan akademisyenlerin ve konu ile ilgili uzmanların dinlenmesi gündemiyle onuncu toplantısını 17.09.2025 tarihinde saat 14.00’te TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un başkanlığında gerçekleştirmiştir. Toplantıda;

Prof. Dr. Havva Kök Arslan,
Prof. Dr. Sevtap Yokuş Veznedaroğlu,
Prof. Dr. Ayşe Betül Çelik,
Doç. Dr. Çerağ Esra Çuhadar,
Üsküp Büyükelçisi Fatih Ulusoy,
İHH Mütevelli Heyeti Başkan Vekili Hüseyin Oruç,
Prof. Dr. Deniz Ülke Kaynak,
Doç. Dr. Vahap Coşkun,
Millî İstihbarat Akademisi Başkanı Prof. Dr. Talha Köse
dinlenmiştir.

18.09.2025 Tarihli 11. Toplantı
Komisyon; Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde faaliyet gösteren bazı sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin dinlenmesi gündemiyle on birinci toplantısını 18.09.2025 tarihinde saat 11.00’de gerçekleştirmiştir. Toplantıda;

GÜNSİAD Başkanı Şahismail Bedirhanoğlu,
DOGÜNKAD Başkanı Özlem Külahcı Tanaman,
DOGÜNSİFED Başkanı Devrim Türk,
Anadolu Güvenlik Korucuları ve Şehit Aileleri Konfederasyonu Başkanı Orhan Kandemir,
Kadim Aşiretler Federasyonu Başkanı Rasim Aslan,
Mezopotamya Göç İzleme ve Araştırma Derneği Başkanı Murat Sarı,
Mezopotamya İslami Araştırmalar Federasyonu Temsilcisi Abdullah Sağır,
İTTİHAD Başkan Yardımcısı Mehmet Beşir Şimşek,
Medrese Alimleri Vakfı Başkanı M. Tayyip Elçi ve Başkan Yardımcısı Fethullah Ayte
dinlenmiştir.

24.09.2025 Tarihli 12. Toplantı
Komisyon; düşünce kuruluşlarının temsilcilerini dinlemiştir. Katılımcılar arasında SETA, DİTAM, Rawest Araştırma, Kürt Çalışmaları Merkezi, EKEAV, Ankara Enstitüsü, SAHAM, TEPA V, ORSAM ve GENAR temsilcileri yer almıştır.

02.10.2025 Tarihli 13. Toplantı
Komisyon; hukuk alanında çalışmalar yapan sivil toplum kuruluşları ile hukukçu akademisyenleri dinlemiştir. Hukukçular Derneği, ÖHD, SODAD, HUDER temsilcileri ile çeşitli üniversitelerden profesörler katılmıştır.

08.10.2025 Tarihli 14. Toplantı
Komisyon; emekli asker dernekleri ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarını dinlemiştir. TESUD, EMUJAD, TEMAD, TEMUD, MEBYADER, DEMBİRDER, PODEM, Hak İnisiyatifi, Barış Vakfı ve Toplumsal Mutabakat Derneği temsilcileri katılmıştır.

15.10.2025 Tarihli 15. Toplantı
Komisyon; gençlik ve kadın sivil toplum kuruluşlarını dinlemiştir. AGD, T3 Vakfı, Genç Barış İnşacıları Derneği, TÜGVA, GOFOR, MTTB, Hazar Derneği, Barışa İhtiyacım Var Kadın İnisiyatifi, TİKAD, 29 Ekim Kadınları Derneği ve KADEM temsilcileri katılmıştır.

30.10.2025 Tarihli 16. Toplantı
Komisyon; Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un sunumlarını dinlemiştir. Toplantı kapalı oturum şeklinde gerçekleştirilmiştir.

18.11.2025 Tarihli 17. Toplantı
Komisyon; İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler ve MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın sunumlarını dinlemiştir. Kapalı oturumlarda sunum ve soru-cevap işlemi yapılmıştır. Açık oturumda Komisyonun ortak açıklama metni kabul edilmiştir.

21.11.2025 Tarihli 18. Toplantı
Komisyon; çalışmaların değerlendirilmesini yapmıştır. Kapalı oturumda, siyasi parti gruplarından oluşan bir heyetin İmralı Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumuna gitmesi nitelikli çoğunlukla kabul edilmiştir. AK Parti, DEM Parti ve MHP temsilcileri heyette yer almış; CHP ve Yeni Yol Partisi heyete üye vermemiştir. Heyet 24.11.2025 tarihinde İmralı’ya gitmiştir.

04.12.2025 Tarihli 19. Toplantı
Komisyon; İmralı ziyareti hakkında özet notu dinlemiş ve çalışmaların değerlendirmesini yapmıştır.

24.12.2025 Tarihli 20. Toplantı
Komisyon; içerik analizi sunumunu dinlemiş ve çalışma süresinin uzatılmasına oy birliği ile karar vermiştir. Komisyonun çalışma süresi 31.12.2025 tarihinden itibaren iki ay uzatılmıştır.

ÇÖZÜM KOMİSYONU RAPORU

GİRİŞ

Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde kurulan Çözüm Komisyonu, toplumsal barışın güçlendirilmesi, demokratikleşme sürecinin ilerletilmesi ve terör sorununun kalıcı biçimde sona erdirilmesine yönelik öneriler geliştirmek amacıyla çalışmalar yürütmektedir. Komisyon, farklı siyasi partilerin temsilcilerinden oluşmakta; çoğulcu bir anlayışla ortak zemin arayışını sürdürmektedir.

Çalışmalar süresince akademisyenler, hukukçular, sivil toplum kuruluşları, güvenlik uzmanları ve bölge temsilcileri dinlenmekte; yazılı görüşler alınmakta; geçmiş çözüm süreçleri analiz edilmektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda mevcut durum tespit edilmekte ve çözüm önerileri geliştirilmektedir.

---

I. MEVCUT DURUM ANALİZİ

Türkiye’de terör sorunu yalnızca güvenlik boyutuyla değil; sosyal, ekonomik, kültürel ve siyasal boyutlarıyla ele alınması gereken çok katmanlı bir mesele olarak değerlendirilmekte­dir. Uzun yıllar süren çatışma ortamı hem insan kaybına hem de derin toplumsal travmalara yol açmaktadır.

Bölgesel kalkınma farklılıkları, kimlik temelli talepler, demokratik temsil sorunları ve güvenlik politikalarının etkileri sürecin temel unsurları arasında yer almaktadır. Komisyon, meselenin yalnızca askeri yöntemlerle çözülemeyeceğini; demokratikleşme, hukuk devleti ve sosyal adalet ilkelerinin güçlendirilmesinin zorunlu olduğunu tespit etmektedir.

---

II. DEMOKRATİKLEŞME VE HUKUK DEVLETİ

Kalıcı barışın ancak güçlü bir hukuk devleti çerçevesinde mümkün olduğu değerlendirilmektedir. Bu kapsamda:

• Temel hak ve özgürlüklerin evrensel standartlarda güvence altına alınması,

• İfade ve örgütlenme özgürlüğünün genişletilmesi,

• Yerel yönetimlerin yetki ve sorumluluklarının gözden geçirilmesi,

• Yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığının güçlendirilmesi

öncelikli alanlar arasında yer almaktadır.

Demokratik siyasetin güçlendirilmesi, şiddetin meşruiyet zeminini ortadan kaldıran en temel araç olarak görülmektedir.

---

III. SOSYO-EKONOMİK POLİTİKALAR

Bölgesel kalkınma farklarının azaltılması, genç işsizliğin düşürülmesi ve eğitim imkânlarının genişletilmesi çözüm sürecinin temel ayakları arasında yer almaktadır.

Bu çerçevede:

• Bölgesel teşvik mekanizmalarının güçlendirilmesi,

• Kadın istihdamının artırılması,

• Gençlere yönelik girişimcilik ve mesleki eğitim programlarının geliştirilmesi,

• Eğitim ve sağlık altyapısının iyileştirilmesi

önerilmektedir.

Ekonomik eşitsizliklerin azaltılması, toplumsal aidiyet duygusunu güçlendirmektedir.

---

IV. TOPLUMSAL BARIŞ VE HAFIZA

Uzun süreli çatışma ortamı toplumda derin psikolojik etkiler bırakmaktadır. Travmaların onarılması ve karşılıklı güvenin yeniden tesis edilmesi gerekmektedir.

Bu kapsamda:

• Hakikat ve yüzleşme mekanizmalarının oluşturulması,

• Mağduriyetlerin tespiti ve giderilmesi,

• Toplumsal diyalog platformlarının kurulması

gerektiği değerlendirilmektedir.

Barış yalnızca silahların susması değil; toplumsal hafızanın onarılması süreci olarak ele alınmaktadır.

---

V. GÜVENLİK POLİTİKALARI

Güvenlik politikalarının insan hakları standartları çerçevesinde yürütülmesi önem taşımaktadır. Terörle mücadelede hukukun üstünlüğü ilkesinden taviz verilmemesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Güvenlik güçlerinin eğitim programlarının geliştirilmesi, şeffaflık ve sivil denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi önerilmektedir.

---

VI. UMUT HAKKI VE İNFAZ REJİMİ

Çözüm sürecine ilişkin tartışmalarda “umut hakkı”, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan hükümlülerin cezasının belirli bir süre sonra gözden geçirilmesi imkânına sahip olup olmaması bağlamında ele alınmaktadır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, ömür boyu hapis cezasının hiçbir şekilde gözden geçirilememesi insan onuruyla bağdaşmayabilir. Mahkeme, mahkûmun cezasının belirli bir süre sonra incelenebileceği ve teorik değil, gerçekçi bir tahliye ihtimalinin bulunması gerektiğini belirtmektedir.

Bu bağlamda özellikle:

• Vinter ve Diğerleri/Birleşik Krallık

• Öcalan/Türkiye

kararları önem taşımaktadır. Öcalan kararında, koşullu salıverme imkânı bulunmayan ağırlaştırılmış müebbet cezasının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir.

Türkiye’de mevcut infaz rejiminde bazı suç tipleri bakımından ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında koşullu salıverme imkânı bulunmamaktadır. Bu durum, “umut hakkı”nın anayasal ve uluslararası hukuk boyutuyla tartışılmasına yol açmaktadır.

Bu başlık, çözüm süreci bağlamında hem hukuki hem de siyasal bir mesele olarak değerlendirilmektedir. Destekleyen görüşler, cezanın gözden geçirilme mekanizmasının hukuk devleti ilkesinin gereği olduğunu savunmaktadır. Karşı çıkan görüşler ise kamu güvenliği ve suçun niteliği dikkate alınarak infaz rejiminin korunması gerektiğini ifade etmektedir.

---

VII. SİYASİ PARTİLERİN DEĞERLENDİRMELERİ

Komisyonda temsil edilen siyasi partiler çözüm yöntemleri konusunda farklı vurgu ve önceliklere sahip olmaktadır. Bazı partiler demokratik reform ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesine ağırlık verirken, bazıları güvenlik politikalarının önceliğini vurgulamaktadır.

Bununla birlikte, şiddetin sona erdirilmesi ve demokratik siyasetin güçlendirilmesi ortak hedef olarak benimsenmektedir.

---

SONUÇ VE ÖNERİLER

Komisyon, çözüm sürecinin çok boyutlu bir strateji gerektirdiğini değerlendirmektedir. Kalıcı barış için:

1. Demokratik reformların sürdürülmesi,

2. Hukuk devleti ilkelerinin güçlendirilmesi,

3. Sosyo-ekonomik eşitsizliklerin azaltılması,

4. Toplumsal diyalog kanallarının açık tutulması,

5. Şeffaf ve kapsayıcı bir siyasi sürecin yürütülmesi

gerektiği tespit edilmektedir.

Barış süreci yalnızca devletin değil; toplumun tüm kesimlerinin katılımını gerektiren kolektif bir sorumluluk olarak ele alınmaktadır.

Link

https://bianet.org/haber/cozum-komisyonunun-ortak-raporunun-tamami-316849#google_vignette

 KADER FİLMİ üzerine

MASUMİYET, SUÇ VE YAZGI

Kader nedir aslında. İnsanın seçimleri değil midir çoğu zaman. Bir yazgı olmaktan çıkıp süreklilik kazanan seçimlerin toplamıdır belki de...

Nevin BİLGİN

Yönetmen: Zeki Demirkubuz

Kader, bir aşk anlatısı gibi açılıyor,  fakat ilerledikçe aşkın değil, iradenin sınırlarını tartışıyor. 

İnsan sevdiğini sandığı şeye doğru yürürken aslında kendi yazgısını örüyor. Film bu örülme anlarını gösteriyor kader gökten inmiyor, adım adım kuruluyor.

Bekir’in Uğur’a yönelişi saf bir bağlılık gibi görünüyor. Bağımlılık aslında.

Bu bağlılık zamanla bir varoluş biçimine dönüşüyor. Kendi hayatını askıya alıyor, başka ihtimalleri siliyor, tek bir duygunun etrafında dönüyor. 

Masumiyet burada edilgenlikle iç içe geçiyor. İnsan zarar verirken bile kendini suçsuz hissedebiliyor çünkü niyetini temize çıkarıyor. Film, masumiyetin her zaman arınmış bir alan olmadığını düşündürüyor.

Suç yalnızca hukuki bir kategori olarak belirmiyor. Bir başkasına zarar vermek kadar, kendini yok saymak da etik bir mesele haline geliyor. 

Bekir’in susuşu, kabullenişi, vazgeçmeyişi dışarıdan romantik görünüyor içeride ise bir çözülme yaşanıyor. 

Kendi hayatına karşı eylemler

İnsan kendi hayatına karşı işlediği eylemleri çoğu zaman sadakat adıyla meşrulaştırıyor. Bu meşrulaştırma süreci görünmez bir ağırlık taşıyor.

Cahillik filmde bilgi eksikliğinden çok bilinç ertelemesi şeklinde ilerliyor. 

Gerçeği sezmek ile gerçeği kabul etmek arasındaki mesafe açılıyor. Bu mesafe büyüdükçe insan kendi kurduğu döngünün içinde dönmeye devam ediyor. 

Gerçeği bilmek yetmiyor onu uygulamak cesaret istiyor. Cesaret eksildikçe kader söylemi güçleniyor.

Yoksulluk yalnızca mekanlarda görünmüyor bilinçte de görünüyor.

Kasaba otelleri ve geçici odalar kadar, seçeneklerin azalması da bir yoksullaşma biçimi taşıyor. 

İhtimaller küçüldükçe hayat tek bir eksene sıkışıyor. Sıkışma arttıkça insan bunu kaçınılmazlık olarak adlandırıyor.

Kader sözü filmde bir teslimiyet  gibi.

Bu söz, sorumluluğu dışarıya doğru itiyor. 

Oysa her dönemeçte küçük tercihler beliriyor. Kalmak, gitmek, beklemek, vazgeçmemek… 

Tekrarlanan tercihler alışkanlık kazanıyor. 

Alışkanlık derinleştikçe kaçınılmazlık hissi oluşuyor. 

Böylece kader, bir yazgı olmaktan çıkıp süreklilik kazanan seçimlerin toplamı gibi görünmeye başlıyor.

Film insanı ne bütünüyle suçlu ne bütünüyle masum bir yerde konumluyor. İrade ile teslimiyet arasında gidip gelen bir varlık tasviri yapıyor. Aşk ile bağımlılık, sadakat ile kendini inkâr, kader ile tercih aynı çizgide yürüyen kavramlar hâlini alıyor.

Sonunda geriye tek bir soru kalıyor: İnsan başına geleni mi yaşıyor, yoksa yaşadığını başına gelen diye mi adlandırıyor.

 Askeri Tıbbiye Öğrencilerinin Ayaklanmaları

1915 yılında Tıbbiye'ye kaydolan birinci sınıf öğrencilerinin tamamı Çanakkale'de şehit düştü. Bu nedenle Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane, 1921 yılında hiç mezun veremedi.

https://www.kadirugurmert.com.tr/blog-post (fotoğraf)

NEVİN BİLGİN 

Osmanlı’da öğrenci hareketleri yalnızca medreseler veya sultani düzeyindeki modern okullarla sınırlı kalmamıştır. Askerî okullar da, gençlerin toplumsal bilinç geliştirdiği ve eğitim sistemine karşı muhalefet ürettiği erken ortamlar olmuştur. Bu hareketlerden en dikkat çekeni, 19. yüzyılın sonlarında Askeri Tıbbıye öğrencileri tarafından başlatılan örgütlü muhalefettir.

Osmanlı’da Modernleşme ve Reform Girişimleri

19.yüzyılın başlarından itibaren Osmanlı Devleti, sosyal, kültürel ve idari alanlarda köklü değişiklikler yapmaya çalıştı. Timar sisteminin kaldırılması, vakıfların yeniden düzenlenmesi, haberleşme ve ulaştırma ağlarının geliştirilmesi, nüfus sayımı ve mülkiyet kayıtlarının düzenlenmesi ile askerî reformlar bu dönemin dikkat çeken modernleşme girişimleriydi. Ancak reformların çoğu yüzeyde kalmış, özellikle toplum ve aile hukuku alanında İslam şeriatı hala değişmez kabul edilmiştir.

Evlenme, boşanma, mülkiyet ve miras gibi konular esasen eski düzenini korumuş, reformcuların dini kurumlarda köklü değişiklik yapma niyetleri ise sınırlı kalmıştır. Bu dönemde hukuk, Tanrı’dan gelmiş değişmez bir sistem olarak kabul edildiği için devlette yasama yetkisi yoktu. Yine de Osmanlı yönetimi, şeriat ile örf ve gelenek arasında uzlaştırmalar yaparak, hukuki uygulamalarda pragmatik çözümler geliştirmiştir.

Reformların amacı, liberal ve modern bir yönetim anlayışını hem halka hem Avrupa’ya göstermekti. 3 Kasım 1839’da ilân edilen Gülhane Hatt-ı Şerif, tebaanın hayatı, mülkiyet güvenliği, eşitlik, adil yargılama ve düzenli askeri alım gibi ilkeleri kapsıyordu. Tanzimat reformları, Avrupa’nın baskısı ve desteğini kazanma ihtiyacının da bir sonucuydu.

Askeri Tıbbıye Öğrencilerinin Ayaklanmaları

Osmanlı modernleşme sürecinde askeri okullar, sadece disiplin ve eğitim veren kurumlar değil, aynı zamanda gençlerin siyasi bilinç geliştirdiği alanlar haline geldi. Osmanlı’daki ilk organize askeri öğrenci hareketi, 1889’da İstanbul’daki Askeri Tıbbıye öğrencileri tarafından başlatıldı.

Öğrenciler, okul içi disiplin uygulamalarına, otoriter yönetim anlayışına ve anayasal düzen taleplerine karşı örgütlenmişti. 

II. Abdülhamit iktidarı ile birlikte Tıbbiye üzerinde denetim ve baskı giderek artmaya başladı ve öncesinde mektep içerisinde hakim olan özgürlük ortamı kayboldu. 

Baskı idaresinin ilk ürünü, öğrencilere apolet numarası verilmek istenmesiyle ortaya çıktı. İtiraz edenler çeşitli cezalara çarptırıldı. Artan baskılar karşısında Tıbbiye’nin Demirkapı’da bulunan binasında Tıbbiye öğrencileri, hürriyet yolunda mücadele adına bir cemiyet çatısı altında örgütlendi. 

Bu örgütlenme, İbrahim Temo, Abdullah Cevdet, İshak Sükûti, Mehmet Reşit ve Hüseyinzade Ali öncülüğünde “Osmanlı Birliği” (İttihad-ı Osmani) adıyla kuruldu ve kısa sürede diğer sivil ve askerî yüksek okullara yayıldı.

Bu hareket, silahlı bir isyan olmasa da, öğrencilerin siyasi bilinç ve protesto kültürünü örgütlü hale getirmesi açısından kritik bir dönüm noktasıydı. Daha sonra bu örgüt, İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne dönüşerek II. Meşrutiyet’in ilanında ve siyasi mücadelede etkin bir aktör oldu.

Askeri Tıbbıye Öğrencilerinin Sürgünü ve Direnişi

Osmanlı modernleşme sürecinde, disiplin ve düzen karşıtı hareketler sadece protesto ile sınırlı kalmadı; bazen öğrenciler sürgünle cezalandırıldı. 1897 yılında Askeri Tıbbıye öğrencilerinin bir kısmı sürgüne gönderildi. Bu sürgünler, İstanbul’dan Trablusgarp’a doğru yolculukla başladı. Seyahat boyunca öğrencilerin yiyecekleri oldukça kısıtlıydı; fasulye veya pirinç çorbası, yanında zeytin ve ekmek yerine peksimet verilmekteydi. Kısa süre içinde bu çorba, sürgünler arasında “Ördek Çorbası” olarak adlandırıldı.

Sürgünler, çorbalarını içmek için sadece birkaç tahta kaşık kullanabiliyor, ihtiyaç duydukları her türlü cezve veya fincanı on-on iki kişiye düşecek şekilde elden ele dolaştırmak zorunda kalıyorlardı. İstanbul’dan uzaklaştıkça, bazı sürgünler gemi güvertesine çıkarak namazlarını kılabiliyor, etrafı seyredebilme imkânı elde ediyordu. 

Yolculuk sırasında, düzeni sağlamak amacıyla sürgünler kendi aralarında bir başkan ve dört üyeden oluşan idare heyeti oluşturdu. Bu heyet, hem gemi içindeki disiplinin sağlanmasına yardımcı oldu hem de öğrenciler arasında bir dayanışma ve örgütlenme kültürü geliştirdi.

Sürgüne gönderilen tıbbıye öğrencilerinin bir kısmı başka ülkelere kaçtı, bir kısmı ise II. Meşrutiyet’in ilanına kadar Trablusgarp’ta kalarak ülkeye dönene kadar bekledi. Ülkeye döndüklerinde, bıraktıkları tıp eğitimine devam ederek doktorluk yapmaları mümkün oldu. Bu sürgün süreci, hem öğrencilerin direniş geleneğini hem de Osmanlı modernleşme reformları ile öğrenciler arasındaki çatışmayı açıkça göstermektedir.

           fotoğraf Fikriyat

1908–1918: İttihat ve Terakki Dönemi

1908’de II. Meşrutiyet’in ilanıyla birlikte İttihat ve Terakki, Osmanlı siyasetinde hâkim güç oldu. Ancak uygulamada kısa aralar hariç sürekli baskı, tiranlık ve fesat ortamı hâkimdi. Ordunun politikaya dahil edilmesi, kamu hayatının militarize edilmesi ve askeri-siyasal ikili yapı, imparatorluğun yıkılış sürecine katkı yaptı. Bu yıllar, genç Türklerin reform talepleri ile merkezi otoritenin sert uygulamalarının karşı karşıya geldiği bir dönem oldu.

Ord. Prof. Dr. Tevfik Sağlam “Nasıl Okudum” adlı kitabında şöyle aktarıyor:

“Tıbbiyeli garp ile şarkın farkını bilen ve geriliğimizin derin acısını duyan insandı. Bu sebepten Tıbbiye Mektebi vatanseverliğin, hürriyet aşkının, şark miskinliğinden kurtulma, ilerleme, bir an önce yüksek bir medeniyet seviyesine ulaşmış memleketlere yetişme cehdinin bir yuvası olmuştu. Tıbbiyeliler, Osmanlı İmparatorluğu’nun son padişahlarının gerici ve müstebit idaresine karşı daima isyancı bir durum almışlardı. Bunun içindir ki, Abdülhamit, tıbbiyelileri sevmez, onlardan korkar, çekinir ve onlara karşı şiddetli bir baskı yapardı" 

Tıbbiyelilerin Amacı

Modern eğitim sistemini temel alan kurumların başında gelen Tıbbiye, genç kuşakların devletin işleyişi ve ülke sorunlarıyla yakından ilgilenmeye başlaması açısından önemli bir merkezdi. Bu gençler, karşılaşılan sorunlara çözüm önerileri üretmeye başladı. Zamanla bu öneriler, yalnızca düşünsel düzeyde kalmayıp eyleme dönüşürken, eğitim kurumları içinde gençlik örgütlenmeleri de güç kazandı. Gençlerin temel amacı, II. Abdülhamit’in baskıcı yönetimine son verip Meşruti yönetimi ve Kanun-i Esasi’yi tekrar yürürlüğe koymaktı.

Bu hedef doğrultusunda ilk örgütlenme fikri, iktidar ile fikir uyuşmazlığı yaşayan ve muhalefetin kalesi hâline gelmiş olan Mekteb-i Tıbbiyede 1889 yılında ortaya çıktı. Cemiyetin bir numaralı üyesi İbrahim Temo, kuruluş amacını şöyle anlatıyordu:

“Sarayburnu’nda, şimdi İmarat-ı Askeriye’ye tahsis edilmiş olan Gülhane Mektebi adıyla bilinen Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriye’de bir teneffüs vakti... Elimde kitapla dolaşırken, İshak Sukuti yanıma sokuldu ve yeni bir gelişme olup olmadığını sordu. Ben de aziz vatanın bugünkü durumu ve idare tarzıyla yok olup gideceğini düşündüğümü, bu tehlikeyi önlemek için bir çare üretmek gerektiğini söyledim...”

Bu anlatım, Tıbbiye öğrencilerinin sadece eğitimle yetinmeyip toplumsal ve siyasi sorunlara duyarlı olduklarını, fikirlerini örgütlü bir biçimde ifade etmeye çalıştıklarını gösteriyor. Bu hareket, ilerleyen yıllarda İttihat ve Terakki Cemiyetinin temelini atan, modern siyasi bilinç taşıyan genç kuşağın ilk örneklerinden biri olarak kabul edilir.

1919–1923: Mustafa Kemal ve Milli Mücadele

Mustafa Kemal’in Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışı, Türk milletinin kaderini değiştirecek sürecin başlangıcıydı. Milli bir ordunun örgütlenmesi ve Kurtuluş Savaşı’nın planlanması, askerî ve sivil güçleri bir araya getirdi. Ankara Hükûmeti, ulusal mücadeleyi şu temel ilkeler doğrultusunda yönetti:

1.Vatanın bütünlüğü ve milletin istiklalinin korunması.

2.İstanbul Hükümeti’nin merkezi yönetim sorumluluğunu yerine getirememesi ve halkın mağduriyetine yol açması.

3.Milletin kendi azim ve kararı ile bağımsızlığını kazanacağı.

Members of the Young Turks: İshak Sükuti, Serâceddin Bey, Tunalı Hilmi, Âkil Muhtar, Mithat Şükrü, Emin Bey, Lutfi Bey, Doctor Şefik, Nûri Ahmed, Doctor Reshid and Celal Münif (vikipedia)

İşgalci güçler ve İstanbul Hükümeti’nin hilafet ordusu, Ankara Hükümeti’nin Kuvva-i Milliye güçleri tarafından engellenmiş ve üç yıl süren savaş sonunda Yunan, İtalyan ve Fransız işgalciler Anadolu’dan çıkarılmıştır. Bu süreç, modern Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini atmıştır.

Halkçı-Milliyetçi Ankara Hükümeti ve İstanbul Saltanatı

Milli Mücadele döneminde, Ankara Hükümeti halkçı ve milliyetçi bir anlayışla hareket ederken, İstanbul saltanatı ve işgalci güçler arasındaki güç mücadelesi belirleyici oldu. Halkın iradesine dayalı Ankara Hükümeti, işgalci ve hilafet yanlısı unsurlara karşı direnerek Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni ve Teşkilatı Esasiye Kanunu’nu kabul ettirdi. Böylece hakimiyet doğrudan milletin eline geçti ve modern Türkiye’nin siyasi temeli atılmış oldu.

14 Mart ve Tıbbiyelilerin Direnişi

Türkiye’de 14 Mart Tıp Bayramı, hem modern tıp eğitiminin başlangıcını hem de millî mücadelenin ateşli günlerini simgeler. 1827’de Osmanlı’nın ilk modern tıp okulları olan Tıbhane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire kurularak Batılı yöntemlerle eğitim verilmiş ve bilimsel tıbbın temelleri atılmıştır.

İstanbul’un işgal edildiği 1919’da ise 14 Mart, Tıbbiyeliler için onurlu bir direniş günü hâline geldi. Öğrenciler ve hocaları, işgali protesto ederek okulda toplandılar ve “Türk Tıbbiyesi” kimliğini öne çıkaran konuşmalar yaptılar. Beyaz önlüklerini bir onur nişanı olarak taşıyan Tıbbiyeliler, mesleki kimliklerini millî bilinçle bütünleştirdi.

Birinci Dünya Savaşı sırasında ise Tıbbiyeliler, cephelerde yaralı askerlere hayat verdi. Antiseptik ve malzeme yetersizliği içinde kendi giysilerini kullanarak müdahalelerde bulundular ve insanlık tarihinin unutulmaz fedakârlık örneklerini sergilediler.

Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte 14 Mart, modern tıbbın doğuşu ve Tıbbiyelilerin millî mücadeledeki direnişinin anıldığı resmi Tıp Bayramı olarak kutlanmaya başlandı. Bugün bu tarih, sağlık çalışanlarının emeğinin, tıp etiğinin ve bilimsel aydınlanmanın simgesi olarak anılmaktadır.

Kaynakça: 

https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataddergi/article/1832684

https://tanzimat.k12.org.tr/event/

https://dergipark.org.tr/en/pub/osmed/article

https://ataturkilkeleri.deu.edu.tr/wp-content/uploads/2015/01/Bir-Sürgünün-Hikayesi_Şeref-Vapuru-ve-Tıbbiyeliler

https://astibder.org/askeri-tibbiye-tarihi/

https://www.fikriyat.com/tarih/2022/03/14/milli-mucadelenin-tibbiyeli-kahramanlari-tibbiyeli-hikmet-ve-arkadaslari

https://www.aydinlik.com.tr/koseyazisi/abdulhamit-ve-tibbiyeliler-54846

https://www.kadirugurmert.com.tr/blog-post/blog-post-title

Afyoncu, Erhan; Demir, Uğur; Önal, Ahmet. Osmanlı İmparatorluğu'nda Askerî İsyanlar ve Darbeler. İstanbul: Yeditepe Yayınları.

https://istanbultarihi.ist/336-istanbulda-tip-egitimi-ve-ilgili-kuruluslar