Türkiye’nin İlk Partisi: Kadınlar Halk Fırkası (1923)

Nevin Bilgin

Pek çok kaynak Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk siyasi partisinin Cumhuriyet Halk Fırkası (CHF) olduğunu yazar ancak kronolojik olarak bu tam olarak doğru değil.

Kuruluş Girişimi

Nezihe Muhiddin ve arkadaşları (Latife Bekir, Şukufe Nihal gibi dönemin aydın kadınları), henüz Cumhuriyet ilan edilmeden önce, 16 Haziran 1923’te Kadınlar Halk Fırkası’nın kuruluş çalışmalarını tamamladılar ve nizamnamesini hükümete sundular.

Cumhuriyet Halk Fırkası'ndan once bu girişim, Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet Halk Fırkası’nı kurmasından bile onceden resmiyet kazanmaya çalışıyordu.

Reddedildi

Nezihe Muhiddin’in bu hamlesi, Ankara’daki yeni yönetim ve dönemin basını tarafından oldukça mesafeli, hatta ironik bir dille karşılandı. 

Dönemin 1909 tarihli Seçim Kanunu’na göre kadınların ne seçme ne de seçilme hakkı vardı. 

Siyasi hakları olmayan bir kitlenin parti kurması hukuken mümkün görülmedi.

Hükümet sekiz ay boyunca oyaladıktan sonra, "kadınların siyasi hakları olmadığı"gerekçesiyle partinin kurulmasına izin vermedi.

Dönemin basınında "Kadınlar parti kurarsa mecliste dırdır bitmez",Ev işlerini kim yapacak?"*gibi küçümseyici karikatürler ve yazılar yayımlandı. Nezihe Muhiddin ise bu süreçte geri adım atmayarak, kadınların siyasi hakları olmadan gerçek bir demokrasinin kurulamayacağını savundu.

Türk Kadınlar Birliği (1924)

Parti kurma izni çıkmayınca, Nezihe Muhiddin ve arkadaşları pes etmedi. Yapıyı bir derneğe dönüştürerek Türk Kadınlar Birliği (TKB)’ni kurdular (7 Şubat 1924).

Görünürde "sosyal yardım ve kadınların kültürel gelişimi" gibi masum bir tüzüğe sahip olsa da, Nezihe Muhiddin’in asıl hedefi her zaman kadınlara siyasi hakların kazandırılması oldu.

 1927 seçimlerinde Türk Kadınlar Birliği, kadınların seçilme hakkı olmamasına rağmen, meclise kadınları destekleyen bir erkek aday (veya sembolik olarak Nezihe Muhiddin’i) bağımsız aday gösterme fikrini ortaya attı. Bu hamle, siyasi elite karşı yapılmış çok cesur bir protestoydu.

Nezihe Muhiddin’in bu ödün vermeyen, sabırsız ve talepkar tavrı, dönemin "inkılapların yukarıdan aşağıya ve belli bir sırayla yapılması" stratejisiyle çatıştı. 

1930 ve 1934 yıllarında Türk kadınına seçme ve seçilme hakkı verildiğinde, bu hakkın alınması için hayatını adayan Nezihe Muhiddin artık hareketin lideri değildi..

Hayatının son yıllarını bir köşeye çekilerek, öğretmenlik yaparak ve romanlar yazarak geçirdi. 1958'de öldü.

#kadın

https://share.google/D2qNdTgGoh8ZSCLVj

CHP Türkiye'nin Siyaset Okulu

İçinden şimdiye kadar 12 parti çıktı

Nevin Bilgin

Türk siyasi tarihinin en köklü ve eski kurumu olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), kurulduğu 1923 yılından bu yana yalnızca bir siyasi parti değil, aynı zamanda Türkiye'deki farklı ideolojik akımları ve partileri doğuran bir "ana rahim" işlevi görmüştür. 

Türk siyasetindeki sağ, sol, liberal veya muhafazakar pek çok hareketin kökleri incelendiğinde, yollarının bir noktada CHP ile kesiştiği görülür.

Cumhuriyet'in ilanından günümüze, CHP bünyesinden koparak Türk siyasi hayatına yön veren başlıca ayrışmaları ve kurulan partileri üç ana dönemde incelemek mümkündür.

Erken Cumhuriyet Dönemi ve İlk Çok Partili Hayat Denemeleri (1924 - 1930)

Henüz tek parti rejiminin hakim olduğu bu ilk yıllarda yaşanan ayrılıklar, temelde ülkenin yönetim biçimi, inkılapların hızı ve yöntemi üzerindeki fikir ayrılıklarından kaynaklanmıştır.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF - 1924):

 Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk muhalefet partisidir. İstiklal Harbi'nin lider kadrosunda yer alan Kâzım Karabekir, Rauf Orbay ve Refet Bele gibi isimler, CHP'nin tek parti yönetimine ve otoriterleşme eğilimine karşı çıkarak bu partiyi kurmuştur. Ancak parti, 1925 yılındaki Şeyh Said İsyanı’nın ardından, "dini hassasiyetleri istismar ettiği" gerekçesiyle kapatılmıştır.

Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF - 1930):

Bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün isteği ve yönlendirmesiyle, Ali Fethi Okyar tarafından kurulan kontrollü bir çok partili hayat denemesidir. Ekonomik buhrana çözüm arayışı ve liberal politikaları savunma amacıyla yola çıkan parti, kısa sürede rejim muhaliflerinin odağı haline gelmiştir. İzmir mitinginde yaşanan gerilimler ve olayların ardından, kurucusu Ali Fethi Okyar tarafından 99. gününde feshedilmiştir.

Demokrasiye Geçiş ve Merkez Sağın Doğuşu (1946)

Türk siyasi tarihinin en büyük yapısal kırılması 1946 yılında yaşanmış ve bu kırılma günümüz siyasi yelpazesinin temel taşlarını döşemiştir.

Demokrat Parti (DP - 1946):

Celâl Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü’nün CHP yönetiminin tarım politikasını ve antidemokratik uygulamalarını eleştiren "Dörtlü Takrir"i vermesiyle başlayan süreç, DP'nin kurulmasıyla sonuçlanmıştır. İsmet İnönü dönemine muhalefet eden bu kadro, 1950 seçimlerinde 27 yıllık CHP iktidarına son vermiştir.  DP içinden daha sonra Millet Partisi (1948) ve Hürriyet Partisi (1955) gibi yeni oluşumlar da filizlenerek Türk sağını şekillendirmiştir.

"Ortanın Solu" ve 1980 Sonrası Sol İçi Bölünmeler

1960’lardan sonra CHP’nin ideolojik olarak "ortanın solu" çizgisini benimsemesi parti içinde yeni ayrışmalara yol açarken, 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrasındaki yasaklar sol siyaseti tamamen parçalamıştır.

60'lar ve 70'ler Kırılması

Cumhuriyetçi Güven Partisi (CGP - 1967): 

Bülent Ecevit’in yükselişiyle CHP’nin benimsediği "ortanın solu" politikasına karşı çıkan Turhan Feyzioğlu ve bir grup milletvekili partiden ayrılarak CGP'yi kurmuştur. Bu hareket, merkez soldaki ulusalcı-devletçi kanadın ilk büyük kopuşudur.

12 Eylül Askeri Darbesi Sonrası Yeniden Yapılanma

1980 darbesiyle CHP kapatılınca, solda liderlik ve miras kavgası başlamış, bu süreçte pek çok ardıl parti kurulmuştur:

Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP - 1983):

Erdal İnönü liderliğinde kurulan parti, kapatılan CHP'nin tabanını ve entelektüel birikimini bir araya getirmeyi hedeflemiştir.

Halkçı Parti (HP - 1983): 

Necdet Calp liderliğinde, askeri yönetimin icazetiyle kurulan ve darbe sonrası ilk seçimlere katılmasına izin verilen sol partidir. Solun bölünmüşlüğünü gidermek adına 1985 yılında SODEP ile birleşerek Sosyaldemokrat Halk Partisi (SHP) adını almıştır.

Demokratik Sol Parti (DSP - 1985):

 Bülent Ecevit’in siyasi yasaklı olduğu dönemde eşi Rahşan Ecevit’in liderliğinde kurulmuştur. Ecevit, askeri yönetimin çizdiği sınırlar içinde siyaset yapmayı reddederek SHP'den ayrı bir kulvarda, "ulusal sol" çizgisinde DSP'yi büyütmüş ve 90'ların sonunda iktidara taşımıştır.

Yakın Dönem Kopuşları ve Arayışlar (2000 Sonrası)

CHP’nin 1992 yılında yeniden açılmasının ardından, parti içi liderlik yarışları ve eksen tartışmaları yeni partilerin doğmasına neden olmuştur.

Sosyaldemokrat Halk Partisi (SHP - 2002):

 CHP'nin politikasını yetersiz bulan ve daha radikal/özgürlükçü bir sosyal demokrasi anlayışını savunan kadrolar tarafından kurulmuş, 2010 yılına kadar faaliyet göstermiştir.

Halkın Yükselişi Partisi (HYP - 2005): 

Yaşar Nuri Öztürk liderliğinde kurulmuş, din ve cumhuriyet değerlerini sentezleyen bir çizgi izlemiş ve 2018'de kapanmıştır.

Anadolu Partisi (AP - 2014):

 Emine Ülker Tarhan liderliğinde CHP'nin muhalefet tarzına ve ideolojik çizgisine tepki olarak kurulmuş, ömrü kısa sürerek 2015'te tasfiye edilmiştir.

Yenilik Partisi (2020):

Öztürk Yılmaz tarafından kurulan ve günümüzde de aktif olan küçük ölçekli bir muhalefet partisidir.

Türkiye Değişim Partisi (TDP - 2020): Mustafa Sarıgül liderliğinde uzun yıllar hareket olarak devam ettikten sonra partileşmiştir. Ancak 2023 seçimlerinin ardından tasfiye kararı alarak yeniden CHP bünyesine katılmıştır.

2021 yılında Muharrem İnce liderliğinde CHP'den koparak kurulan Memleket Partisi, sol içi bölünmenin yakın dönemdeki en bariz örneklerinden biri olmuş; ancak parti 2025 yılında yeniden CHP ile birleşme kararı alarak bu ayrılığı sonlandırmıştır.

#CHP

 Yerli ve Milli Turları Bir De Benden Dınleyin ( 2. Bölüm)

Her Şey Dahil ama Huzur hariç

Nevin Bilgin

Bir tur şirketinden beklediğiniz en son şey nedir? 

Muhtemelen turizmle uzaktan yakından alakası olmayan insanların tur düzenlemesidir.

Turu düzenleyen şirketlerden satın alsanız da geziyi, gezide  muhtemelen otobüsün ön sağ koltuğuna kurulmuş olan sektöre dün gece rüyalarında görmüş gibi giriş yapmış tiplerle karşılaşabilirsiniz. Bunlar turizm rehberi değiller ancak turu düzenleyen gibi hareket eden kişiler.

Asıl meslekleri ya tekstildir, ya müteahhitlik ya da bir tanıdığın vesilesiyle bu işe giren o meşhur akraba grubu. 

Turizm onlar için bir kültür hizmeti değil, "koltuk sayısı x bilet fiyatı = temiz para" denkleminden ibarettir.

Bu vizyonerlerin en büyük özelliği ördek yani gezgin avlamaktır. 

Ucuz Olsun da Karayolu Olsun Felsefesi

Uçak mı? Uçak lükstür, uçak burjuvazinin oyunudur! Onlara göre Ankara’dan Kars’a ya da Antalya’dan Trabzon’a otobüsle gitmek hem kültürel bir kaynaşma hem de bütçe dostudur. 

Koltukların yatış açısının 12 derece olması ve diz mesafesinin sadece bir ilkokul çocuğuna göre ayarlanmış olması kimin umurunda? Şoförün uykusuzluğu da neymiş.

Sürekli Koşturma ve Kronik Uykusuzluk

Tur programı bir kültür gezisi gibi değil, komando eğitim kampı gibi planlanmıştır. Saat 04:30’da lobide buluşma, 05:00’te hareket, 05:15’te minibüs içinde poğaça savaşı.

İnsanlar uykusuzluktan halüsinasyon görmeye başlar. 

Rehber antik bir tapınağı anlatırken, arkada bir teyzenin sütuna yaslanıp ayakta uyuduğunu ve rüyasında sayıkladığını görebilirsiniz. 

Seyahat değil, resmen bir hayatta kalma mücadelesidir.

Fatura Yok, Umut Çok

Bu arkadaşların turizm literatürüne kazandırdığı en büyük yenilik, bürokrasiyi tamamen ortadan kaldırmış olmalarıdır. Öyle ki, ortada ne bir fatura vardır, ne bir makbuz ne de resmi bir bilet.

Ağabey/Abla, biz yabancı mıyız? Güven ilişkisi bizim faturamızdır derler..

Parayı gönderdiğinize dair tek kanıtınız, banka dekontunun açıklama kısmına yazdığınız X Turu bedeli - İnşallah gideceğiz ibaresidir. 

Rezervasyon teyidi ise rehberin WhatsApp’tan attığı "Tamamdır 👍" emojisinden ibarettir. 

Tur günü otobüse bindiğinizde adınızın kağıt mendil arkasına tükenmez kalemle yazılmış listede olup olmadığını kontrol ederler. 

Listede yoksanız, seni arkadaki beşliye alalım, yabancı yok zaten denilerek kriz anında çözülür.

Para Alındı, Tur İptal ama paranı vermem

Bu amatör ruhun zirve noktası, turun tamamen satılması, paraların tıkır tıkır tahsil edilmesi ama turun bir türlü gerçekleşmemesidir. Kalkış saatine iki saat kala gelen o meşhur mesaj:

"Değerli misafirlerimiz, öngörülemeyen lojistik aksaklıklar ve meteorolojik muhalefet (hava günlük güneşliktir) sebebiyle bu hafta sonu turumuz ileri bir tarihe ertelenmiştir."

İade süreci ise tam bir absürtlük komedisidir. 

Para bir kere o havuzda erimiştir. 

"Bu parayı önümüzdeki ay yapacağımız Butik Karadeniz turuna sayalım" teklifiyle gelirler. 

Gitmek istemezseniz, paranız parça parça, adeta bir nafaka ödenir gibi üç ayda geri damlar.

Bahşiş Terörü:

Kaptanımıza ve Muavinimize Bir Alkış, Bir de Sakal

Tur bir şekilde yola çıktıysa, otobüs içi mikrofon asla susmaz. 

Rehber ve onun "operasyon sorumlusu"  yardımcısı, yolculuğun daha ikinci saatinden itibaren subliminal (ve bazen gayet direkt) bahşiş mesajları vermeye başlar.

Kaptanın Çilesi Edebiyatı

"Evet sevgili misafirlerimiz, Kaptanımız Muzaffer Bey tam 18 saattir direksiyon sallıyor, gözünü kırpmadı (bu aslında korkutucu bir bilgidir). Ailesini evde bıraktı, bizim için yollarda..." ajitasyonu başlar.

Torba Salma Ritüeli

Rehber yardımcısı eline boş bir karton bardak veya tur broşüründen bozma bir zarf alarak en önden arkaya doğru yürüyüşe geçer. 

Bahşiş vermek gönüllülük esası olmaktan çıkmış, mahalle baskısına dönüşmüştür. Az para atanın arkasından rehberin mikrofonu kapatmayı unutup "Arkadaki 34 numara da amma cimri çıktı" diye fısıldaması an meselesidir.

Klima kavgası

Otobüste kimi yanar kimi donar kıyamet ondan kopar. Biri aç der dığeri donar. 

Zorunlu Alışveriş Durakları

Turun aslında gizli bir "yöresel ürünler ve lokum tanıtım gezisi" olması.

Rehberin, yardımcısının amcasının oğluna ait olan o dağ başındaki dinlenme tesisinde otobüsü durdurup, "Buranın deve kuşu sucuğu çok meşhurdur, almadan geçmeyin" ısrarı. 

Orada harcanan iki saat yüzünden antik kentin kapanışına yetişilemez ve dışarıdan parmaklıklar ardından bakılır.

Koltuk Kavgaları

Turu düzenleyenlerin koltuk numaralarını kafasına göre dağıtması sonucu otobüste çıkan iç savaş. "Benim midem bulanıyor öne oturacağım" diyen teyzeyle, "Ben ilk gün parasını ödedim, cam kenarı benim" diyen üniversiteli gencin davasında tur sahibinin taraf tutmasıyla sonuçlanır.

Yol biter, tur biter ama sinirsel yorgunluğu bir ömür baki kalır.

#turlar

#TURSAB

ÜREME TURİZMİ

Kiralık anne, taşıyıcı anne, tüp bebek, sperm bankası...

Nevin Bilgin

Günümüzde sınırları aşan seyahatlerin nedeni artık sadece tatil, iş veya kültürel keşifler değil. 

Sağlık sektörü, küresel dünyada en hızlı büyüyen turizm kollarından biri haline geldi. 

Bu kolun en hassas, en tartışmalı ve giderek büyüyen alt başlığı ise "Üreme Turizmi"  veya tıbbi adıyla Sınır Ötesi Üreme...

Üreme turizmi, bireylerin veya çiftlerin, kendi ülkelerindeki hukuki engelleri, yüksek maliyetleri veya yetersiz tıbbi altyapıyı aşmak amacıyla, üremeye yardımcı tedavi yöntemlerinden (tüp bebek, yumurta/sperm donasyonu, taşıyıcı annelik) faydalanmak için başka bir ülkeye seyahat etmesi.

İşte küresel çaptaki bu büyük hareketliliğin nedenleri, merkezleri ve yarattığı etik açmazlar:

Üreme Turizmini Tetikleyen Temel Faktörler

İnsanları kendi ülkelerinde değil de yabancı bir ülkede çocuk sahibi olmaya iten üç ana motivasyon kaynağı var.

Yasal Engeller ve Kısıtlamalar

Birçok ülkede dini, etik veya hukuki gerekçelerle belirli tedaviler yasak. Örneğin; Türkiye, Almanya ve Fransa gibi ülkelerde taşıyıcı annelik ve donör (yumurta/sperm bağışı) kullanımı yasak. 

İtalya'da bekar kadınların veya eşcinsel çiftlerin tüp bebek tedavisi görmesine izin verilmez. Bu kısıtlamalar, insanları yasal boşluğu olan ülkelere yönlendirir.

Maliyet Farklılıkları

ABD gibi gelişmiş ülkelerde tüp bebek veya taşıyıcı annelik tedavileri astronomik ücretlere (yüz binlerce dolar) ulaşabilir. Maddi gücü yetmeyen çiftler, aynı kalitede hizmeti çok daha ucuza sunan ülkelere seyahat ederler.

Teknolojik Gelişmişlik ve Başarı Oranları:

Bazı ülkeler laboratuvar teknolojileri, genetik tarama testleri (PGT) ve yüksek başarı oranları ile öne çıkar. Çiftler, şanslarını artırmak için bu gelişmiş merkezleri tercih ederler.

Dünyadaki Popüler Üreme Turizmi Merkezleri

Üreme turizmi haritası, ülkelerin yasalarına ve sundukları fiyat avantajlarına göre şekillenmiştir:

Kuzey Kıbrıs (KKTC)

 Yumurta/Sperm Donasyonu, Cinsiyet Seçimi | Türkiye ve Avrupa'ya yakınlık, esnek yasalar, yüksek başarı oranları. 

Gürcistan & Ukrayna

Taşıyıcı Annelik (Surrogacy)  Heteroseksüel evli çiftler için taşıyıcı anneliğin yasal ve nispeten ekonomik olması. 

ABD (Örn: California)

 Ticari Taşıyıcı Annelik, LGBT Bireyler için Süreçler. Dünyanın en gelişmiş tıp altyapısı ve doğan çocuğun doğrudan ABD vatandaşı olması (Ancak oldukça pahalıdır). 

İspanya ve Çekya

Tüp Bebek ve Donasyon. Avrupa standartlarında sağlık hizmeti ve liberal donasyon yasaları.

Etik, Hukuki ve Sosyal Riskler

Üreme turizmi binlerce aileye çocuk özlemini dindirme şansı sunsa da, beraberinde çok ciddi küresel krizler ve gri alanlar getirmekte.

Kadın Bedeninin Ticarileşmesi

Özellikle gelişmekte olan veya ekonomik kriz yaşayan ülkelerde (Gürcistan, geçmişte Hindistan ve Tayland gibi), yoksul kadınların maddi imkansızlıklar nedeniyle zengin çiftler için "taşıyıcı anne" olmayı kabul etmesi, modern bir sömürü biçimi olarak eleştirilmektedir. Kadın bedeni küresel bir pazarın parçası haline gelmektedir.

Vatandaşlık ve Soybağı Krizleri

Kendi ülkesinde yasak olan bir yöntemle (örneğin donör veya taşıyıcı anne ile) yurt dışında çocuk sahibi olan çiftler, ülkelerine döndüklerinde büyük bir hukuki duvarla karşılaşabilirler. 

Çocukların kimliği, velayeti ve vatandaşlık hakları konusunda ülkeler arası yasal uyuşmazlıklar yaşanmakta, bazı bebekler bürokratik krizler nedeniyle "vatansız" kalma riski taşımaktadır.

 Savaşlar ve Küresel Krizler

Yakın geçmişte yaşanan Ukrayna-Rusya savaşı, üreme turizminin kırılganlığını gözler önüne sermiştir.

Ukrayna'daki taşıyıcı annelerden doğan onlarca bebek, sığınaklarda yabancı ailelerinin kendilerini gelip almasını beklemek zorunda kalmış, bu durum büyük bir insani drama dönüşmüştür.

Üreme turizmi tıbbın sınır tanımayan gelişimiyle, ülkelerin muhafazakar veya korumacı yasalarının çatışmasından doğan küresel bir sektördür.

Bir tarafta çocuk sahibi olmak isteyen insanların en doğal hakkı ve mutluluğu yer alırken, diğer tarafta hukuki karmaşalar, insan hakları ihlalleri ve etik tartışmalar durmaktadır. 

Dünya, bu sınır ötesi bebek hareketliliğini tamamen yasaklayamadığı gibi, henüz ortak ve adil bir küresel hukuk zemini oturtmayı da başarabilmiş değildir.

https://share.google/NPxKTKo0fBHZuP0eZ

https://share.google/v3fB9mdwBdcpHlEEz

 

Yerli ve Milli Seyahat Turlarının Halleri

Hepimizin içten içe bildiği ama parayı ödediği için katlandığı o klostrofobik turların anatomisi...

Nevin Bilgin

Tur otobüsü değil, okul dolmuşu kadar dar.

Şoför ve acente el ele verip otobüse koltuk eklerken muhtemelen bacak diye bir uzvun varlığını tamamen unutmuşlar.

Koltuklar birbirine o kadar yapışık ki, arkadaki yolcunun nefesi ensenizde, sizin dizleriniz ise öndekinin böbreğinde. Yol boyunca istemsiz bir akupunktur seansı sanki..

Koltuk Çetesi

Sabahın köründe, daha güneş doğmadan otobüsün kapısında beliren o gizemli kitle.

Hepsi dergiden fırlamış gibi giyinmiş kadınlar ama esniyorlar. Parlak taşlı terlik giyenden yırtmaçli simli pantalonunu çekiştirene kadar hepsi var.

Her gün, her mola dönüşü en ön koltukları nasıl olup da hep aynı 3-4 kişinin kaptığı, kuantum fiziğiyle bile açıklanamıyor.

O koltuklar tescilli, tapulu. Yanlışlıkla yaklaşırsanız "Orası bizim" bakışıyla çarparlar.

Nikotin Krizi ve Elektronik Sigara Ayinleri

Saatte bir "Krizim geldi kaptan!" diye arkadan fırlayan tiryakiler yüzünden otobüsün dur-kalk ritmi şehir içi minibüsüne dönebilir.

Dağ başında, bir tezek kokusu eşliğinde otobüs durur kapılar açılır açılmaz dışarı fırlayan kitle, sanki oksijen değil de sadece duman solumak için yaratılmış gibi senkronize bir şekilde çakmaklara sarılır.

Kimisi de tuvalete koşar..Tabii orada da sıra...

Gastronomik İhanet Karadeniz'de mantı, Ege'de tavuk sote yedirirler pilav ya da makarna eşliğinde. Yöresel lezzet diye birşey beklemeyin.

Turun en yaratıcı (!) kısmı yemek organizasyonu. Gitmişsiniz dünyanın en güzel sahil kasabasına, rehber mikrofondan coşkuyla anlatıyor: "Efendim buranın balığı, deniz mahsulleri meşhurdur..."

İçiniz kıpır kıpır, tam deniz kenarında duble bir şeyler hayal ederken, otobüs dağ başındaki, pencereleri jelatinli bir yol üstü lokantasına kırar. Çünkü anlaşma öyle.

Günün menüsü kuru bir tavuk sote veya plastik tabakta 3 adet donmuş köfte. Bilmem ne kadara size kakalanır..

Asla indirim yapılmayan, normal piyasanın üç katı fiyatlı bir adisyon.

Yemeğin üstüne çaylar şirketten yalanı (Aslında o çayın parası otobüse binerken sizden çoktan tahsil edilmiştir). O da 3 gün termosta beklemiş...

Yörenin balığı ünlüymüş? Olsun, siz yine de orada mantı yiyeceksiniz.

Neden? Çünkü o dükkan sahibinin rehbere vereceği komisyon oranı, balıkçının vereceğinden daha yüksek.

Zoraki Alışveriş ve "Hediye" Tuzakları

Tur programında  kültürel gezi  yazar ama o aslında "Dükkan Gezisi"nin paravanı.

Rehber sizi tarihi bir kiliseye götürür, içeride 5 dakika kalırsınız.

Ama hemen çıkıştaki "Doğal Taş / Lokum /Pişmaniye/ Baharat / Organik Macun" artık glikoz şuruplu ne varsa dükkanda tam 1,5 saat mahsur kalırsınız.

Kadınlar koordineli bir şekilde reyonlara dağılır, "Aaa bak bu İstanbul’da yok" diyerek aslında her semt pazarında olan sabunları sepetlere doldurur..

Erkekler dükkanın önündeki kaldırım taşında elleri arkada, memleket kurtarma seansına başlar. Çantalar dolar, bagajlar şişer, cüzdanlar hafifler.
Oh ne rahatlık...

Biri Bizi Gözetliyor Otobüsü

Tura tek katıldıysanız, hayat kumarını masaya sürmüşsünüz demektir. Otel odasında yanınıza kimin düşeceği tamamen bir Rus ruletidir.

Gece odaya girersiniz ve karşınızda, hayatınızda ilk kez gördüğünüz, daha ilk dakikadan yatağa uzanıp kereste fabrikası gibi hırlayarak uyumaya başlamış bir yabancı hem cinsiniz.

Sabaha kadar tavanı izleyip "Benim ne işim var burada?" varoluşsal krizine girersiniz.

Otobüs içi istihbarat ağı CIA’den daha hızlı çalışır.

Kim kiminle oturdu? Kim rehbere ne sordu? Kim öğle yemeğinde ne kadar bahşiş bıraktı? Kim gruptan ayrı yürümeye çalışıyor?

Herkes birbirini saniye saniye dikizler, akşam otelde yemek kuyruğunda dedikodular space odası gibi canlanır.

Her gördüğü yamaçta dudak büzüp yandan çarklı selfie yapanlar..Üstüne..

Bekleyiş...

Mola biter, rehber mikrofondan anons yapar: "Değerli misafirlerimiz araç hareket edecektir, lütfen yerlerimizi alalım."

İşte o an, insanlık tarihinin en büyük sınavı başlar. O otobüs asla zamanında hareket edemez.
Çünkü illa ki bir çift, o yörenin meşhur dondurmasını almak için kuyruğa girmiştir bir teyze son saniyede tuvalete kaçmıştır ya da dükkandaki pazarlık uzamıştır.

Otobüsteki 45 kişi, camdan dışarıya "Gelseler de parçalasak" bakışlarıyla o kayıp yolcuları bekler.

Araç içinde gerilim tırmanır, şoför direksiyona vurmaya başlar... ve o meşhur, sinir bozucu, zoraki neşeli otobüs oyunları başlar.

Koltukta dik oturmaya çalışarak, diziniz öndekinin sırtında, yanınızdakinin dedikodusunu dinleyerek bir sonraki "tavuk-köfte" durağına doğru sarsıla sarsıla ilerlersiniz.

Yine de dönüş yolunda herkes birbirine "Çok güzel gezdik ama di mi?" der ya; işte bu turların en büyük gizemi de budur.
#tur
#TurizmBakanlığı
#TURSAB

Mülkiyetin Gölgesinde Aşk ve Namus

Engels’in Merceğinden İlişkiler

Nevin Bilgin

İnsanlık tarihi boyunca kutsal atfedilen, adeta doğanın sarsılmaz bir kanunu gibi sunulan pek çok toplumsal kurum, aslında arkasında ekonomik ve sınıfsal çıkarlar barındırır. 

Friedrich Engels, Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni adlı eserinde bu gerçeği en çıplak haliyle yüzümüze vurur: Tarihte görülen ilk sınıf karşıtlığı, tek eşli evlilikte erkek ile kadın arasındaki karşıtlığın gelişmesiyle; ilk sınıf baskısı da dişi cinsin erkek cinsi tarafından ezilmesiyle çakışır.

Peki, günümüzde bile hala kanayan bir yara olan "namus" kavramı bu denklemin neresinde duruyor?

Bir İmza, Bir Tapu Senedi mi?

Modern toplumun bize "namus davası" ya da "kıskançlık krizi" olarak sunduğu pek çok trajedinin kökeninde ahlaki bir kaygıdan ziyade, kökleşmiş bir *mülkiyet duygusu yatar.

Evlilik ritüelleri ve toplumsal normlar, çoğu zaman erkeğe bir imza karşılığında kadını hayat arkadaşı olarak değil, adeta sınırları çizilmiş bir "mal" gibi görme alanı açar. 

Bu bilinçdışı sahiplenme o kadar derindir ki, bir ayrılık ya da sadakatsizlik durumunda erkeğin verdiği tepki kalbinin kırılmasından çok, egemenlik alanının ihlal edilmesine yöneliktir.

Haliyle 'beni aldattı' ya da 'bırakıp gitti' derken erkek, aslında kendisine ait olan mülke bir başkası tarafından el konulduğunu veya malı üzerindeki kontrolü kaybettiğini hisseder.

Duyguların Metalaşması

İlişkileri mülkiyet üzerinden okumak, sevgiyi ve sadakati özgür bir irade olmaktan çıkarıp bir "borç-alacak" ilişkisine dönüştürür. 

Bir insanı sevmek, onun üzerinde hak iddia etmek demek değildir. 

Ancak ne yazık ki ataerkil sistem ve kapitalist düzen, insanı nesneleştirmeyi o kadar iyi başarmıştır ki, en saf hissetmemiz gereken "aşk" bile bir tüketim ve mülk nesnesine dönüşebilir.

Özgürleşme Nerede Başlar?

Engels’in yıllar öncesinden yaptığı bu tespit şiddetin kökenini anlamamız için bir anahtar.

Gerçek bir bağlılık ve sevgi, ancak tarafların birbirini bir "mülk" olarak görmeyi bıraktığı, iki özgür birey olarak yan yana yürümeyi seçtiği an başlar. İlişkileri mülkiyet hırsından arındırmak, sadece kadını değil, erkeği de bu hastalıklı sahiplik yükünden kurtaracak yegane yol Engels'e göre.

#mülkiyet

 Dışarıda Yemek Yemek

Alman Usulü Mü, Kul Hakkı Usulü Mü?

Nevin Bilgin

Eskiden restorana gitmek keyifli bir sosyal aktiviteydi.

Güzel yemekler yenir, sohbet edilir, gecenin sonunda da masada hafif ve tatlı bir "Hesabı ben ödeyeceğim!" , "Yok valla bana bırak!" kavgası dönerdi. Tabii o zaman hesabı yıkmaya çalışan zengin cimriler vardı.

O günler artık siyah-beyaz Türk filmlerinde.

Günümüzde dışarıda yemek yemek, artık sosyal bir etkinlikten ziyade ileri düzey matematik, kriz yönetimi ve diplomasi gerektiriyor.

Masaya hesap geldiği an, ortamdaki o neşeli hava bir anda yerini ağır bir sessizliğe ve stratejik hamlelere bırakıyor.

Kafalar düşüyor, merak ve adrenalin...

Çünkü artık o hesabı tek bir kişinin kahramanca üstlenmesi, bütçede küçük bir çaplı ekonomik kriz demek.

Haliyle devreye yeni nesil hesap ödeme yöntemleri giriyor:

Düz Bölüşelimciler

Gelen hesabı kişi sayısına bölelim, kafamız rahat olsun" diyenler.

Genellikle masanın en karlı çıkanıdır. Muhtemelen iki porsiyon ana yemek, üç ara sıcak yiyip üstüne double espresso içer...

"Ben Sadece Salata Yedim" Mağdurları

Masanın en mutsuz, en gergin üyesi. Sırf bütçeyi sarsmasın diye sadece yeşillik kemirip su içmiştir ama hesap düz bölündüğünde, arkadaşının yediği antrikotun ortağı olduğunu fark eder.

İçten içe "Kul hakkı bu!" diye isyan eder ama masanın neşesini kaçırmamak için sessizce ağlar.

Kuruşu Kuruşuna Hesaplayanlar

Akıllı telefonun hesap makinesini açıp, "Sen iki çatal benim patatesten aldın, sen de colanın yarısını içtin" diyerek kuantum fiziği düzeyinde hesaplama yapanlar.

Hakkaniyetlidir ama masadaki herkesin ömründen ömür götürür.

Garsonla Yaşanan "Kim Ne Yedi?" Seansı

En dramatik anı ise garsonun pos cihazıyla masaya yaklaşıp, "Ödemeyi nasıl alıyoruz?" dediği andır.

O an masada bir panik havası başlar.

"Benim bir lahmacun, bir ayran vardı."
"Beni ortak hesaba katmayın, ben sadece çay içtim."
"Geri kalanı iki karta bölün ama birinden 400, diğerinden 650 çekin."
sesler, sesler..

Bir de ödememek için tuvalete giden, masadan kaçanlar olur. Yıkım ekibi...

Zavallı garson, sipariş alırken göstermediği dikkati hesabı kapatırken göstermek zorunda kalır. Masadaki herkes birer muhasebeciye dönüşür..

Ev Gibisi Yok mu? sesleri

Görünen o ki, yakın gelecekte restorana gitmeden önce yanımıza sadece cüzdan değil hesap uzmanı, noter ve bir adet mutfak terazisi almamız gerekecek.

Ya da en temizi, herkesin kendi saklama kabıyla geldiği eski usul ev oturmaları geri dönecek.

Hem orada "Sen benim böreğimden fazla yedin" kavgası da olmaz!

Dışarıda yemek yerken sizin masada durumlar nasıl, siz hangi gruptasınız?

Yazın da görelim...
#hesap
#restoran
#Almanusulü
#kulhakkıusulü

 Matın Üzerindeki Pornografi

Teşhir Modası

Gerçek Yoga Nasıl Özünden Koparılıyor?

Nevin BİLGİN 

Gözlerinizi kapatıp derin bir nefes aldığınızda hissettiğiniz o içsel boşluk eğer farkında değilseniz, yogayı tayt ve matın üzerindeki bazı hareketlerden ibaret sayıyorsanız milyar dolarlık reklam kampanyarı ya da Instagram keşfetindeki bir kadraj oyununda sizi esir alabilir. 

Binlerce yıllık bir zihinsel sadeleşme öğretisi olan yoga, bugün kendi özüne taban tabana zıt bir kavramın içine itiliyor. 

Hiper-seksüalizasyonun. Yani  hiper-seksüalize etmek  bir nesneyi, kavramı ya da insan bedenini, kendi doğal işlevinden ve derinliğinden tamamen kopararak, aşırı ve abartılı bir şekilde sadece cinsel bir arzu nesnesi olarak kurgulamak... Her şeyin merkezine seksi ve arzulanmayı yerleştirmek. 

İşte modern yoga endüstrisi, tam olarak bu kavramın yakıtıyla dönüyor. 

Asanalar yani o kadim beden duruşları, zihni meditasyona hazırlayan birer basamak olmaktan çıkarılıp, bedenin esnekliğini ve hatlarını en erotik açılardan sergileme performansına dönüştürülüyor.

Yoga, kelimenin tam anlamıyla hiper-seksüalize edilmiş oluyor. 

Oysa sıradan bir elbiseyle çimenlerin üzerinde bile yoga yapabilirsiniz. 

Sunulan yoga ise kişiye matın üzerinde egoyu yok etmekten ve ruhsal aydınlanmadan bahsediyor.

Ama diğer yanda içsel gözü sürekli dışarıdaki görünümünün ne kadar "çekici, fit ve davetkar"olduğuna itiyor.

Ruhunu özgürleştirmek! isterken bedenini popüler kültürün seyirlik bir metasına dönüşüyorsun. 

Tantra ve Kundalini gibi yaşam enerjisini yükseltmeyi amaçlayan derin felsefelerin sığlaştırılarak sadece yatak odası performansını artırma rehberi gibi pazarlanması da bu aşırı cinselleştirilmiş pazarın en büyük illüzyonlarından birisi.

İçsel bir uyanış pratiği olması gereken yoga, üzerine geçirilen bu pırıltılı maskeyle insanı özgürleştirmek yerine, onu yeniden beğenilme ve metalaşmaya mahkum ediyor. 

YoganınMaskesi kitabı. Galeati Yayıncılık'tan çıktı. Nevin Bilgin ve Aysun Cengiz'in kaleminden. 

Doğaya Girmek de Paralı 

Şelalelerden Ormanlara Uzanan Yeni Gerçeklik

Nevin Bilgin

Türkiye'de son yıllarda dikkat çeken değişimlerden biri de doğal alanlara erişimin giderek ücretli hale gelmesi.

Bir zamanlar ailelerin ücretsiz olarak ziyaret ettiği şelaleler, mesire alanları, tabiat parkları ve orman içi dinlenme alanları artık çoğu yerde giriş ücreti ödenmeden kullanılamıyor.

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen tarifelere göre birçok tabiat parkı, şelale ve korunan alana girişlerde kişi ve araç başına ücret alınıyor. Resmî açıklamalara göre bu ücretler çevre temizliği, güvenlik, bakım-onarım çalışmaları, yürüyüş yollarının düzenlenmesi, yangın önleme faaliyetleri ve doğal yaşamın korunması için kullanılıyor. 

Yetkililer, artan ziyaretçi sayısı nedeniyle bu alanların korunabilmesi için ek finansman gerektiğini savunuyor.

Ancak vatandaşların önemli bir bölümü bu açıklamaları yeterli bulmuyor. Özellikle ekonomik koşulların zorlaştığı bir dönemde, insanların nefes almak için gittiği doğal alanların da ücretlendirilmesi tepki çekiyor. Bir aile için giriş ücretleri, araç ücreti, otopark ve diğer harcamalar eklendiğinde kısa bir doğa gezisinin maliyeti ciddi rakamlara ulaşabiliyor.

Tartışmaların en dikkat çekici örneklerinden biri ise Sapanca ve Maşukiye bölgesinde yaşanıyor. 

Bölge, yıllardır şelaleleri, dereleri ve doğal güzellikleriyle Türkiye'nin en popüler doğa rotalarından biri olarak biliniyor. Ancak bugün birçok ziyaretçi, şelalelere ulaşabilmek için restoranların kontrolünde olduğu için restorantlardan hizmet almayınca alana girip şelaleri bile göremiyor. 

Vatandaşların sıkça dile getirdiği şikâyet, sadece doğayı görmek isterken fiilen restoran müşterisi olmaya zorlanmaları.

Bölgeyi ziyaret edenlerin aktardığı deneyimlere göre bazı noktalarda şelaleye ulaşım ancak restoranların otoparklarından veya işletme alanlarından geçilerek sağlanabiliyor. Bu durum doğal güzelliklerin kamusal bir alan olmaktan çıkıp ticari işletmelerin sunduğu bir hizmete dönüşmeye başladığı yönündeki eleştirileri artırıyor. İnsanlar sadece birkaç dakikalığına şelaleyi görmek isterken yüksek fiyatlı kahvaltı veya yemek tüketmek zorunda kaldıklarını ifade ediyor.

Aslında mesele yalnızca giriş ücretleri değil. Asıl tartışma, doğaya erişimin giderek ticarileşmesi. Bir yanda doğal alanların korunması için kaynak yaratılması gerektiği savunulurken, diğer yanda vatandaşlar kendi ülkelerindeki doğal güzelliklere ulaşabilmek için sürekli ödeme yapmak zorunda bırakıldıklarını düşünüyor.

Örneğin Düzce'deki Aydınpınar Şelaleleri Tabiat Parkı'nda 2025 tarifesine göre kişi başı giriş ücreti 60 TL, otomobil giriş ücreti ise 180 TL olarak uygulanıyor. 

Benzer şekilde Gümüşhane'deki Tomara Şelalesi Tabiat Parkı'nda da yetişkin giriş ücreti 60 TL, otomobil giriş ücreti 180 TL seviyesinde bulunuyor.

Türkiye'nin dört bir yanında ücretli hale gelen şelaleler, tabiat parkları ve mesire alanları bu tartışmayı daha da büyütecek gibi görünüyor. Çünkü insanların büyük bölümü için doğa, satın alınacak bir ürün değil herkesin eşit şekilde ulaşabilmesi gereken ortak bir yaşam alanı.

https://trabzon.net.tr/turizm/tomara-selalesi-gumushane-videolu.html

https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP/Belgeler/KORUNAN%20ALANLAR

Zihnimize Kazınan Kurgular:

Neden Bazı Film Sahneleri Unutulmaz..

Zorba Dans sahnesi gibi

 

Nevin Bilgjn

Sinema tarihi, milyarlarca dolarlık bütçelere sahip görsel efektlerin değil, bazen sadece iki adamın bir sahilde el ele tutuşup dans etmesi gibi yalın anların hafızalarda kalıcı olduğunu kanıtlar. 

1964 yapımı Zorba the Greek (Zorba) filminin ikonik sirtaki sahnesi bunun en kusursuz örneği. 

Projenin çöktüğü, her şeyin kaybedildiği o anda Alexis Zorba’nın "Hey yabancı, hiç dans ettin mi?" sorusuyla başlayan sirtaki, sadece bir dans değildir.

Peki, bu ve benzeri sahneler neden onlarca yıl geçse de zihnimizden silinmez?

Psikolojik Altyapı

Bir film sahnesinin hafızada kalıcı olmasının arkasındaki ilk ve en güçlü sebep psikolojik süreçler. 

İnsan beyni, yüksek duygusal yoğunluk içeren anları normal anılara kıyasla çok daha derin işliyor.

Duygusal Arınma 

Sanat,  bastırılmış duyguları bir patlama gibi serbest kalmaya yol açıyor. 

Zorba sahnesinde, entelektüel ve içine kapanık yazar Basil (Alan Bates), hayatının yatırımını kaybetmiş ve büyük bir başarısızlığa uğramıştır.

Tam bu çöküş anında, Zorba (Anthony Quinn) acıyı ve yenilgiyi reddetmek yerine onu kucaklar. 

Karakterlerin dans etmeye başlaması, izleyicide de biriken stresin ve hayal kırıklığının bir anda boşalmasını sağlar. 

Nörobilimsel araştırmalar, başkalarının yoğun duygularını veya fiziksel hareketlerini izlediğimizde beynimizdeki ayna nöronların aktifleştiğini gösteriyor.

Zorba’nın yüzündeki o yaşama sevinci ve kollarını açışındaki özgürlük hissi, izleyicide doğrudan biyolojik bir karşılık bulur.  sahneyi yaşar. 

İnsan zihni başarısızlık karşısında yas tutmayı beklerken  sahnedeki karakterlerin yıkım karşısında kahkaha atıp dans etmesi, beynimizdeki bu şablonu bozar. 

Bu beklenmedik davranış sahnenin akılda kalıcılığını (Zeigarnik Etkisi denilir buna) dramatik bir şekilde artırır.

Sahnelerin kolektif hafızaya yerleşmesi ise sosyolojik dinamiklerle açıklanıyor.  Sinema, toplumların ortak arzularını, korkularını ve mitlerini yansıtan de bir ayna.

Basil; mantığı, düzeni, batı dünyasını temsil ederken Zorba içgüdüyü, doğayı, tutkuyu ve kaosun içindeki neşeyi temsil eder. 

Batılı rasyonel insanın, yerel ve tutkulu olanla birleşip dansa durması, modern toplumun köklerine dönme ve özgürleşme arzusudur sanki. 

Bireyler de adeta ortak bir eylem etrafında birleşerek kendilerinden daha büyük bir bütünün parçası olduklarını hissederler.

Zorba’nın dansı bize başarısızlığın da hayatın bir parçası olduğunu ve bazen tek çıkış yolunun gerçekler değil, hayatın ritmine ayak uydurmak olduğunu  anlatır. 

https://share.google/tdGn8aO4ApI3Pzm5N

https://share.google/1bJefcvQRFm58iWQE

Ormanya...

Hobbit evleri, böcek otelleri, hayvanat bahçesi ve dev ekosistem

Avrupa’nın en büyük doğal yaşam alanının kapısından içeri adım attığınızda, sizi büyüleyici bir masal dünyası bekliyor.

Tabii engelliler, yaşlılar ve çocuklar için bu alani gezmek zor.

Kocaeli’nin Kartepe ilçesinde, 2 bin dönümü aşan devasa bir arazi üzerine kurulu olan Ormanya Doğal Yaşam Parkı tam olarak bu tezatlığı barındıran sıra dışı bir rota. 

Bir tarafta yemyeşil ağaçların gökyüzüne uzandığı, masalsı Hobbit evlerinin fotoğraf karelerini süslediği ve yüzlerce canlı türünün bir arada yaşadığı bir yeryüzü cenneti, diğer tarafta ise bu güzellikleri keşfetmek isteyen herkesin aynı şansa sahip olamadığı bir gerçeklik.

Doğaseverler İçin Bir Cennet

Ormanya, sadece bir park değil; doğanın ¹tüm renklerini ve seslerini bir arada sunan devasa bir ekosistem. Ziyaretçilerine sunduğu benzersiz imkanlardan birkaçı şunlar:

Zengin Biyoçeşitlilik: Doğal Yaşam Alanı ve Çocuk Hayvanat Bahçesi bölümlerinde, onlarca farklı hayvan türünü doğal ortamlarında gözlemleme şansı.

Masalsı Alanlar: Özellikle çocukların ve fotoğraf tutkunlarının gözdesi olan, adeta fantastik bir film setinden fırlamış Hobbit Evleri.

Uzun Yürüyüş Parkurları: Şehrin gürültüsünden kaçıp temiz hava solumak isteyenler için kilometrelerce uzanan doğa yolları.

Erişilebilirlik Sorunu

Ancak Ormanya’nın sunduğu bu görsel şölen, ne yazık ki her ziyaretçi için aynı konforu taşımıyor. Parkın devasa büyüklüğü, beraberinde ciddi altyapı ihtiyaçlarını da getiriyor.

 Ormanya, her yönüyle büyüleyici bir deneyim sunsa da; tekerlekli sandalye kullananlar, bebek arabalı aileler veya yürüme zorluğu çeken bireyler için bazı zorluklar barındırıyor. Parkurların yapısı ve altyapı eksiklikleri, bu yeşil dünyanın "herkes için eşit şekilde" deneyimlenmesini zorlaştırıyor.

#ormanya

Saygı dizisinin analizi

Adalet mi, İntikam mı?

Nevin Bilgin

Dizinin ana fikri kurumsal adalet sisteminin işlevi üzerine...Bireysel adalet arayışını konu ediniyor. 

Yozlaşma ve Saygısızlık

Dizide suç kavramı sadece cinayet veya hırsızlıkla sınırlı değil. 

Kabalık, empati yoksunluğu, kadına şiddet, liyakatsizlik ve gücü elinde bulunduranın zayıfı ezmesi gibi günlük hayatta sıkça karşılaşılan toplumsal çürümeler saygısızlık başlığı altında toplanıyor.

Sosyal Adalet

Ercüment Çözer, yasaların  yetersiz kaldığını düşünerek durumlarda devreye girerek kendi adaletini sağlıyor. 

Dizi, seyirciye şu ahlaki ikilemi sorgulatıyor: 

Adaletin sağlamadığına inandığın sistemde, adaleti kendi elinle dağıtmak seni bir kahraman mı yapar, yoksa bir suçlu mu?

Karakterler

Karakterler siyah ve beyaz değil,  gri alanlarda geziniyor.

Ercüment Çözer (Nejat İşler)

Ercüment, klasik bir kötü adam değil. O, kendi içinde katı kuralları, felsefesi ve ahlak anlayışı olan bir düzen kurucu.  Toplumsal çürümeyi cerrahi bir müdahaleyle temizlemeye çalışan bir cerrah gibi hareket ediyor. Ama suçlu ve karanlık.

Nejat İşler’in soğuk, mesafeli ama bir o kadar da karizmatik oyunculuğu, karakterin sosyopat eğilimlerini adeta bir aydınlanma gibi sunmasını sağlıyor. Ercüment’in en büyük trajedisi, eleştirdiği yozlaşmanın bir parçası haline gelmesi ve gücü manipüle etme arzusu.

Savaş (Boran Kuzum) ve Helen (Miray Daner)

Bu ikili, toplumun haksızlıklarına maruz kalmış, öfkeli ve idealist genç nesli temsil ediyor.

Helen uğradığı haksızlık karşısında intikam ateşiyle yanarken Savaş, daha çok vicdani bir muhasebe içinde yer alıyor.

Ercüment Çözer ile yollarının kesişmesi, onların saf adalet arayışını birer suç ortaklığına dönüştürüyor. Ercüment, onları kendi saygı  okulunun öğrencileri gibi eğitiyor. Onların dönüşümü, masumiyetin öfke eliyle nasıl kirletilebileceğini gösteriyor.

Ana akım Türk dizilerinden konunun işlenişi yanında sinematografik olarak da keskin bir şekilde ayrılıyor.

Sosyolojik Eleştiri 

Dizinin en çarpıcı ögelerinden biri, Ercüment’in kurbanlarına uyguladığı ceza yöntemi: Onları öldürmek yerine, nezaket ve saygı eğitimi vermek. Bunu da işkence ile yapıyor. 

Ercüment, kurbanlarını hücrelere kapatarak onlara zorla kitap okutuyor, klasik müzik dinletiyor ve görgü kurallarını öğretiyor. İşkenceyle...

Dizi, "İnsan zorla iyi yapılabilir mi?" sorusunu sorarak bireyin özgür iradesini tartışmaya açıyor.

#Saygı

Dijital Çağda Dezenformasyon Ekonomisi: Çevrimiçi Medya Manipülasyonunun Anatomisi

Modern iletişim teknolojilerinin yaygınlaşması bilgiye erişimi demokratikleştirirken, aynı anda kamusal tartışma alanını daha önce görülmemiş bir manipülasyon ekosistemine açmıştır. Dijital platformların sağladığı hız, anonimlik ve ölçeklenebilirlik, geleneksel medyanın “kapı bekçisi”  rolünü zayıflatmış böylece farklı ideolojik ve anonim aktörlerin gündem belirleme gücü artmıştır. 

Data & Society Research Institute tarafından yayımlanan “Media Manipulation and Disinformation Online” raporu, bu yeni ekosistemin aktörlerini, yöntemlerini ve medya ile olan karşılıklı ilişkisini ayrıntılı biçimde incelemektedir.

Manipülasyonun Aktörleri ve Motivasyonları

Çevrimiçi dezenformasyon ekosistemi homojen değildir; farklı motivasyonlarla hareket eden gevşek bir ağ yapısı gösterir. Bu aktörler iki ana grupta ele alınabilir:

İdeolojik aktörler, aşırı sağ hareketler ve çeşitli radikal gruplardan oluşur. Bu yapıların temel amacı, marjinal ideolojik söylemleri görünür kılarak ana akım tartışma alanına taşımak ve zamanla normalleştirmektir.

Kaos ve eğlence odaklı aktörler ise çoğunlukla anonim çevrimiçi topluluklardan doğar. Bu gruplar (örneğin forum kültürleri ve trol ağları), ideolojik bir hedeften ziyade kurumsal yapıları zayıflatma, kaos üretme ve provokasyon yaratma motivasyonuyla hareket eder.

Bu iki grubun kesişim noktası, ana akım kurumlara duyulan güvensizlik ve mevcut düzeni bozma eğilimidir.

Dijital Gündemi Ele Geçirme Taktikleri

Raporda dezenformasyonun yayılımında üç temel strateji öne çıkar:

Zincirleme büyütme, küçük ve anonim mecralarda üretilen içeriklerin sosyal medya üzerinden büyütülerek ana akım medyaya taşınması sürecidir. Böylece doğrulanmamış içerik, haberleşme zinciri içinde meşru haber görünümü kazanır.

Anahtar kelime gaspı , toplumsal olarak yoğun aranan kavramların (göç, seçim, kimlik gibi) manipülatif içeriklerle ilişkilendirilerek arama motoru ve algoritmalar üzerinden görünürlük kazanmasını ifade eder.

Hedefli çevrimiçi taciz, gazeteci, akademisyen ve aktivistlerin organize saldırılarla susturulması ve otosansüre zorlanmasıdır. Bu yöntem, kamusal tartışmanın çeşitliliğini doğrudan daraltır.

Medyanın Yapısal Krizi ve Tık Ekonomisi

Raporun önemli tespitlerinden biri, geleneksel medyanın yalnızca pasif bir hedef olmadığıdır. Dijital haberciliğin tık odaklı ekonomi modeli, medya kuruluşlarını hız ve görünürlük baskısı altına sokmaktadır.

Bu yapı içinde doğrulanmamış içerikler bile “ilgi çekici haber” gerekçesiyle gündeme taşınabilmekte, bu da dezenformasyonun dolaylı olarak büyümesine yol açmaktadır. 

Kaynakça

Marwick, A., & Lewis, R. (2017). Media Manipulation and Disinformation Online. Data & Society Research Institute. New York. Erişim adresi: https://datasociety.net/library/media-manipulation-and-disinfo-online/