Çanakkale’de CWGC (İngiliz Milletler Topluluğu Savaş Mezarları Komisyonu) Çalışmaları ve Bulunan Türk Askerlerine Ait İzler

Commonwealth War Graves Commission Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Gelibolu Yarımadası’nda geniş bir mezar araştırması yürütür. Amaç, Battle of Gallipoli sırasında ölen İngiliz Milletler Topluluğu askerlerinin mezarlarını bulmak ve düzenlemektir.

Ancak bu çalışmalar sırasında araştırmacılar zaman zaman Osmanlı askerlerine ait kalıntılarla da karşılaşır. Bu durum, savaşın ne kadar iç içe geçmiş cephelerde yaşandığını gösteren ilginç bir tarihsel gerçek olarak dikkat çeker.

Siperlerin İç İçe Geçmiş Yapısı

Gelibolu’da bazı cephelerde Osmanlı ve Anzak siperleri arasında mesafe yalnızca birkaç metre olur. Özellikle Anzak çıkarmasının yapıldığı bölgelerde iki tarafın siperleri neredeyse birbirine değecek kadar yakındır.

Bu nedenle savaş sonrasında yapılan kazılarda:

·aynı bölgede hem Osmanlı hem de İngiliz askerlerine ait kalıntılar bulunur

·bazı toplu mezarlarda farklı ordulara ait askerlerin kemikleri karışmış halde çıkar

·siper çökmeleri nedeniyle askerlerin bulunduğu yerler tamamen değişmiş olur

CWGC kayıtlarında, özellikle eski siper hatlarının kazılması sırasında Osmanlı askerlerine ait kemik kalıntılarına rastlandığı belirtilir.

Buluntular Nasıl Anlaşılır?

Araştırmacılar bir askerin hangi orduya ait olduğunu anlamak için bazı ipuçları kullanır. Örneğin:

·üniforma düğmeleri

·kemer tokaları

·mühimmat parçaları

·kişisel eşyalar

Osmanlı askerlerinin kullandığı düğmelerde Osmanlı tuğrası veya ay-yıldız işareti bulunabilir. Bu tür parçalar kalıntıların Osmanlı askerlerine ait olduğunu gösterir.

Savaşın Ortak Mezarlığı

Bu tür buluntular Gelibolu’nun aslında tek bir ulusun değil, birçok ordunun askerlerini barındıran büyük bir savaş alanı olduğunu ortaya koyar. Birçok bölgede askerler o kadar yakın mesafede savaşır ki, ölenlerin mezarları da yan yana veya aynı yerde bulunur.

Bu nedenle tarihçiler Gelibolu için sık sık şu ifadeyi kullanır:

“Burası yalnızca bir cephe değil, toprağın altında hâlâ birlikte yatan binlerce askerin bulunduğu bir savaş alanıdır.”

Türk Askerlerine Ne Yapıldı?

CWGC’nin görevi yalnızca kendi askerlerinin mezarlarını düzenlemek olduğu için, bulunan Osmanlı askerleri için ayrı mezarlık düzenleme çalışması yapılmaz. Bu tür kalıntılar genellikle yerinde bırakılır ya da yerel makamların bilgisine sunulur.

Türkiye Cumhuriyeti döneminde Gelibolu’da kurulan şehitlikler ise çoğu zaman temsili şehitlik niteliği taşır. Çünkü savaş alanının tamamında dağılmış halde bulunan gerçek mezarların hepsini tek tek belirlemek mümkün olmaz.

Tarihsel Önemi

Bu buluntular Çanakkale savaşının ne kadar yakın mesafede ve yoğun biçimde yaşandığını gösteren arkeolojik kanıtlar olarak kabul edilir. Aynı zamanda savaşın yalnızca ulusal bir hafıza değil, ortak bir insanlık trajedisi olduğunu da hatırlatır.