İletişimde Yeni Yöntem: Çemkirme

Çemkiren Çemkirene

Ailede Herkes Birbirine, Esnaf Müşteriye, Müşteri Esnafa, Memur Vatandaşa, Vatandaş Memura, Hasta Doktora, Doktor Hastaya...

Üstünlük sağlama davranışı mı iletişim mi?

Nevin BİLGİN

Son zamanlarda fark ettiğimiz bir şey var: İnsanlar artık birbirleriyle konuşurken klasik yolları neredeyse bırakıyor. Artık bir bakış, kısa bir laf, hafif bir alay veya çemkirme ile duygularını aktarmak, mesaj vermek, hatta üstünlük göstermek normalleşiyor.

Çemkirme, dışarıdan kaba veya sinirli bir tutum olarak görünüyor tabii. Kırıcı da oluyor. Günümüzde oldukça yaygın ve psikolojik olarak oldukça işlevsel bir yol. 

İnsanlar bazen doğrudan öfkesini, kırgınlığını ya da memnuniyetsizliğini dile getirmekten çekinir. İşte o zaman devreye çemkirme girer: Dolaylı, ince ama etkili bir şekilde kendini ifade etmenin yolu olur. Hem duygularını dışa vurursun hem de karşı tarafı uyarırsın; çatışmayı büyütmeden mesajını iletmiş olursun.

Bu yöntem aile içinde de sıkça karşımıza çıkar. Çocuklar annelerine "Sen teknolojiyi kullanmayı ne bilirsin ki, ha ha hi hi", anne babalar çocuklarına "Sen harcamayı ne bileceksin hazırcı", kardeşler birbirine çemkiriyor. 

İş hayatında da çemkirme yaygın.

Memur vatandaşla konuşurken çemkiriyor "Başka işin mi var bekle" diye laf sokuyor. Vatandaş da memura, "Kahve içmeye ya da sigara içip dedikodu yapmaya gitmiş yerinde yoksun" diye çemkiriyor.

Esnaf müşteriye "kim çürük vermiyorsa oraya git" ya da müşteri esnafa "çürükleri alt alttan koydun mu" laf sokarak tepkisini veriyor. Doktor hastaya "yapay zekadan bakıp bakıp bana sormayın" hasta doktora "keşke yapay zeka kadar bilginiz olsaydı" diye çemkiriyor. 

Bu davranış çoğu zaman bir öfke patlamasından çok, duyguları dolaylı yoldan ifade etmenin iletişimin yolu haline gelmiş durumda.

Aynı zamanda çemkirme, sosyal ilişkilerde bir oyun haline gelmiş durumda.

İnsanlar bir tür üstünlük kurmak, statü göstermek veya kontrol sağlamak için laf sokmayı seçebiliyor. 

İnce alay ve çemkirme, doğrudan söyleyemediğimiz şeyleri aktarabilmemizi sağlayan yol haline gelmiş durumda. Bazen mizah ile birleştiğinde sosyal bağ kurmayı bile sağlayan yöntem halinde.

Elbette, sürekli çemkirmek ilişkileri yıpratıyor tabii ki.

Karşı taraf kendini değersiz hissedebiliyor, güven azalabiliyor. Ama farkında olarak, yani niyetimizi ve ölçümüzü bilerek kullanıldığında, çemkirme iletişime yeni bir boyut, bazen de eğlenceli bir yöntem katabilir belki de bu kadar yaygınlaşmışken..

Kısacası, çemkirme sadece sinirli bir davranış değil ailede, sokakta, iş hayatında ve sosyal yaşamda duygularımızı ifade etmenin, sınırlarımızı çizmenin ve sosyal etkileşimlerde kendi yerimizi göstermenin yolu haline gelmiş durumda.