Yapay Zeka ve Depremlerin Önceden Tahmini: Neredeyiz?

Depremler doğal afetler arasında en zor tahmin edilen olaylardır. Tarihsel olarak bilinen tüm bilimsel yöntemler, bir deprem olacak “yer, zaman ve büyüklüğü” konusunda net tahminler veremez. Bununla birlikte yapay zekâ (YZ) ve makine öğrenimi (ML) gibi yöntemler, büyük veri ve algoritmalarla tahmin gücünü artırmak için araştırılıyor.

Yapay zekâ, özellikle büyük sismik veri kümelerini analiz etmek için güçlü bir araç olarak görülüyor. Geleneksel modellerle insanların fark edemediği örüntüler veya sinyaller makine öğrenimi ile çıkarılabiliyor. Bu, bilim insanlarının deprem riski analizi ve tahmini konusunda yeni yöntemler geliştirmesini sağlıyor. 

Yapay Zekâ ile Deprem Tahmini Gerçekten Mümkün mü?

Bilimsel çalışmalarda çeşitli yapay zekâ modelleriyle yapılan tahmin denemeleri yapıldı:

·Bir araştırma, Teksas Üniversitesi’nde geliştirilmiş bir yapay zekâ algoritmasının 7 ay boyunca Çin’deki depremleri %70 doğrulukla bir hafta önceden tahmin ettiğini bildirdi. Bu yapay zekâ, geçmiş sismik verileri gerçek‑zamanlı kayıtlarla ilişkilendirerek 14 depremi belirttiği konum ve büyüklüklerle tahmin etti, sekiz yanlış alarm verdi ve bir depremi kaçırdı. 

·Yapay zekâ araştırması başka bir çalışma, iyonosferdeki anormallikleri girdi olarak kullanan sinir ağı tabanlı bir model geliştirdi; bu model validation aşamasında kategorik büyüklük sınıfları için yaklaşık %60 doğruluk elde etti. Bu tür yaklaşım, farklı verilerle modelin geliştirilmesine yönelik bir başlangıç örneğidir. 

·Türkiye’den bazı çalışmalar, geçmiş verileri, deprem derinlikleri, büyüklükleri ve yer altı yapısı gibi etkenlerle modelleyerek yapay zekânın yakın gelecek tahminlerinde doğruluk oranı yüksek sonuçlar verdiğini iddia ettiğini gösteriyor; örneğin bir çalışma İstanbul özelinde belirli süreler için yüksek tahmin doğruluğu raporladı. 

Bu sonuçlar, yapay zekânın deprem tahminini tamamen çözdüğünü göstermiyor. Farklı araştırmalarda kullanılan yöntemler çoğu kez belirli bölgeler veya kısa süreler için geçici başarılar gösteriyor. Ayrıca modelin doğruluk oranları ve sonuçların güvenilirliği hâlen tartışmalı. Bu alanda henüz evrensel, kesin ve gerçek zamanda “nerede ve ne zaman” diye net bir tahmin yapabilen bir sistem yok. 

Bilim Dünyasının Görüşü

Birçok jeofizik uzmanı, şu anda mevcut teknolojinin deprem tahminini kesin olarak yapamadığını belirtiyor. Yapay zekâ teknikleri umut vaat etse de bilimsel toplulukta hâlen şu soruların cevaplanması gerektiği kabul ediliyor:

·Bir tahminin belirli bir zaman aralığı, yer ve büyüklükle birlikte anlamlı olup olmadığı

·Yapay zekânın algıladığı sinyallerin fiziksel olarak güvenilir kaynaklara dayalı olup olmadığı

·Farklı coğrafi bölgelerde algoritmaların genelleştirilebilirliği 

Buna rağmen birçok araştırma, yapay zekânın büyük veri analizi, sismik kayıtların sınıflandırılması ve risk değerlendirmesi gibi alanlarda fayda sağlayabileceğini öne sürüyor. 

Bugün Ne Yapılıyor?

Yapay zekâ şu anda aşağıdaki alanlarda aktif olarak araştırılıyor:

·Erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi: Deprem gerçekleşmeden saniyeler ile dakikalar öncesinde alarm verecek altyapılar. Bu sistemler doğrudan deprem tahmini değil, sismik dalgalar işlediğinde uyarı verme konusunda çalışır.

·Risk ve etki tahmini: Depremin ardından hasar, kayıp ve kritik altyapı etkilerini AI ile modelleme araştırmaları sürdürülüyor. Bu, afet yönetimi ve acil müdahale planlamasında önemlidir. 

·Veri tabanlı modelleme: Farklı veri kaynakları (sismik veriler, iyonosfer anomalileri, jeofizik sinyalleri) ile derin öğrenme modelleri oluşturuluyor. 

Yapay zekâ şu anda depremleri kesin olarak tahmin etme düzeyine ulaşmış değildir. Fakat algoritmalar ile büyük veri analizi sayesinde depremlerle ilgili bazı olasılık ve örüntülerin tanımlanması mümkündür. Bazı pilot çalışmalar, belirli bölgelerde bir hafta veya belirli gün sayılarına yönelik tahminlerde umut verici sonuçlar gösterse de bilimsel olarak kabul gören tam, güvenilir bir deprem tahmin sistemi hâlâ gerçekleşmemiştir.

Bu alandaki araştırmalar yoğun bir şekilde devam ediyor ve gelecekte yapay zekâ uygulamalarının afet hazırlığı, erken uyarı ve risk analizi gibi alanlarda kullanılması daha da yaygınlaşabilir.

Kaynakça

https://www.sciencedaily.com/releases/2023

https://www.mdpi.com/

https://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/yapay-zeka-ile-deprem-tahmini-istanbul-icin-yuzde-91