STALİN'DEN İNÖNÜ'YE

Zincirli İnsan Figürlü Satranç Takımı

Nevin BİLGİN 

1930’ların başında Türkiye–Sovyet ilişkilerini pekiştirmek amacıyla yapılan diplomatik temaslar, bazen sıradan hediyelerden çok daha fazlasını taşıyabiliyordu. 

İşte o dönemde Josef Stalin, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’ye yalnızca bir satranç takımı hediye etti ama bu sıradan bir oyun seti değildi.

Takımın en dikkat çekici özelliği, piyonlarda gizli bir mesaj taşımasıydı: 

Beyaz Ordu tarafındaki piyonlar, zincirlenmiş insan figürleriyle betimlenmişti. Bu figürler, bağımlılık, baskı ve kölelik temalarını çağrıştırıyor. 

Kızıl Ordu piyonları ise elinde orak–çekiç sembolleri taşıyan işçi ve asker figürlerinden oluşuyordu. 

Şah ve vezir taşları da klasik satranç figürlerinden ziyade işçi ve emekçi temsilleri olarak tasarlanmıştı.

Dolayısıyla bu satranç seti, sadece bir oyun aracı değil, aynı zamanda ideolojik bir propaganda objesi olarak da okunabiliyor. 

1930’lar Sovyet propagandasının simgeleri, Türkiye’ye yapılan bir hediye üzerinden somutlaşmış; günümüzde Pembe Köşk’te sergilendiğinde ziyaretçilere tarih ve politika arasındaki bu ince bağ hatırlatılıyor.

Kısacası, satranç tahtasında zincirlenen piyonlar sadece taş değil, dönemin güç dengilerini, ideolojik mesajlarını ve politik öyküsünü anlatan küçük heykellerdi. Her hamle, geçmişin sessiz ama etkili bir anlatımı gibi.

#inönü