Ne Travma, Ne Değil?

Neymiş Bu Çocukluk Travması?

Son yıllarda “travma” kelimesi, can yakan her deneyimin yerine geçmeye başladı. Oysa psikolojide travma, her üzüntüyü ya da her zorlanmayı kapsamaz. Travma, kişinin baş etme kapasitesini aşan, güven duygusunu temelden sarsan ve çoğu zaman izini uzun yıllar taşıdığı yaşantılardır.

Örneğin; çocukken sürekli aşağılanan, bağırılan, korkutulan bir çocuğu düşünelim. Her hatasında değersiz hissettirilen, sevgiyi ancak “uslu olursa” alan bir çocuk. Bu durum tek seferlik bir sertlik değil, tekrarlayan ve ilişkisel bir deneyimse, çocuk için travmatiktir. Çünkü dünya onun için güvenli bir yer olmaktan çıkar.

Ya da çocuklukta bakım veren kişinin tutarsızlığını ele alalım. Bir gün sevgi dolu, ertesi gün soğuk ve cezalandırıcı bir ebeveyn. Çocuk neyle karşılaşacağını bilemez. Bu sürekli belirsizlik, zamanla kaygıya, aşırı uyum çabasına ya da ilişkilerde terk edilme korkusuna dönüşebilir. Bu da travmatik bir örüntüdür.

Buna karşılık her zor deneyim travma değildir.
Çocukken sınavdan düşük not almak, bir öğretmen tarafından haksız yere azarlanmak, bir arkadaş grubundan dışlanmak acı vericidir; hatta iz bırakabilir. Ama bu deneyimler, eğer çocuğun hayatında onu dengeleyen, destekleyen, koruyan başka ilişkiler varsa, travma sayılmaz. Çünkü çocuk yalnız değildir.

Yetişkinlikten bir örnek verelim. Bir ilişkinin bitmesi, işten çıkarılmak ya da hayal edilen bir hayatın gerçekleşmemesi çok sarsıcı olabilir. Kişi kendini kötü, değersiz, umutsuz hissedebilir. Ama bu duygular zamanla işlenebiliyor, anlamlandırılabiliyor ve kişi yeniden ayağa kalkabiliyorsa, bu bir travmatik yaşantı değil, zor bir hayat deneyimidir.

Travma ile zorluk arasındaki fark burada ortaya çıkar:
Travma, kişinin “yalnız ve çaresiz” kaldığı, kaçamadığı ve uzun süre boyunca etkisinden çıkamadığı durumlardır. Zorluk ise can yakar ama insanı tamamen bölmez.

Bu ayrımı yapmadığımızda iki risk ortaya çıkar. İlki, gerçek travmaların sıradanlaşması. İkincisi ise her problemde geçmişe dönüp bugünü askıya almak. Oysa insan bazen travmalı değil, sadece yorgun, kırgın ya da yönünü kaybetmiştir.

Travmayı inkâr etmek iyileştirmez.
Ama her şeye travma demek de iyileştirmez.

İyileştiren şey, yaşananın ne olduğunu doğru adlandırmak ve bugünde ne yapılabileceğine bakmaktır.

https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-cocukluk-ve-travma-psikotarihsel-bir-bakis

https://www.nobelmedicus.com/tr/article/626/panik-bozukluk-hastalarinda-cocukluk-cagi-travmalarinin-incelenmesi

https://psychologytimes.com.tr/cocukluk-cagi-travmalari-ve-psikolojik-etkileri-gecmisin-gorunmez-yukleri

https://ccp.net.au/the-problem-with-pop-psychology