Sürekli Anne Babayı, Geçmişi Suçlamak Ne Kadar Doğru?

Son yıllarda yaşanan her ruhsal zorlukta oklar hızla anne babaya ve geçmişe çevriliyor. İlişkiler yürümediğinde, hayatta yol alınamadığında, öfke ya da kırgınlık biriktiğinde, cevap hazır: “Çocukluğum yüzünden.”

Elbette çocukluk önemlidir. Kimse anne babasından bağımsız bir ruhla büyümez. Çocuklukta yaşanan ihmal, şiddet ya da sürekli değersizleştirilme, insanın dünyayla kurduğu ilişkiyi derinden etkileyebilir. Bu gerçeği inkâr etmek hem haksızlık hem de bilimsel olarak yanlıştır.

Ama sorun şurada başlıyor:
Geçmiş, açıklama olmaktan çıkıp mazerete dönüştüğünde.

Anne babayı sürekli suçlamak ilk bakışta rahatlatıcıdır. Çünkü sorumluluk bugünden alınır, geçmişe bırakılır. Kişi “böyleyim çünkü böyle yetiştirildim” dediğinde, değişim ihtimali de askıya alınmış olur. Oysa travma farkındalığının amacı suçlu bulmak değil, iyileşme imkânı yaratmaktır.

Bir örnek düşünelim.
Duygusal olarak mesafeli bir anneyle büyümüş bir yetişkin, bugün ilişkilerinde yakınlıktan kaçıyorsa, bu durumu anlamak önemlidir. Ama aynı kişi her mesafe koyuşunu “annem yüzünden” diye açıklayıp üzerinde hiç çalışmıyorsa, geçmiş bir anahtar değil, kilit hâline gelmiştir.

Bir başka örnek:
Baskıcı bir babayla büyüyen biri, yetişkinlikte otoriteyle sorun yaşayabilir. Bu anlaşılır bir sonuçtur. Ama her iş yerindeki çatışmayı yalnızca babaya bağlamak, kişinin bugünkü tepkilerini görmesini engeller.

Burada gözden kaçan bir nokta daha var:
Anne babalar da kendi çocukluklarının, kendi sınırlılıklarının ürünüdür. Çoğu, bilerek zarar vermedi; bildiği kadarını yaptı. Bu gerçeği kabul etmek, yapılan hataları mazur görmek değildir; resmi tamamlamaktır.

Sürekli suçlamak, geçmişi onarmaz.
Sadece bugünü erteler.

Gerçek iyileşme, “bana ne oldu?” sorusuyla başlar ama “ben şimdi ne yapıyorum?” sorusuyla devam eder. Geçmişi anlamak bir duraktır; oraya yerleşmek değil.

Anne babayı hiç suçlamamak da doğru değildir.
Ama her şeyi onlara yüklemek de.

Olgunluk, geçmişin etkisini kabul edip, bugünün sorumluluğunu almaktır.