Parti Muhabirliği ve Etik Değerler

Gazeteci mi, Parti Mensubu mu?

Nevin BİLGİN 

Parti muhabirliği, gazeteciliğin en zor alanlarından biridir. Çünkü muhabir sürekli olarak siyasetçilerle, parti yöneticileriyle ve parti içi aktörlerle temas halindedir. Bu yakın ilişki zamanla bağımlılık, çıkar ilişkisi veya tarafgirlik riski yaratabilir. Ancak gazetecilik etiği açısından parti muhabirinin görevi partiye hizmet etmek değil, kamuoyunu doğru bilgilendirmektir.

Parti Muhabiri Parti Belediyelerinden Ev, Arsa, İş Almalı mı?

Gazetecilik meslek ilkeleri açısından bunun cevabı nettir: Hayır.

Bir gazetecinin izlediği partinin yönettiği belediyeden arsa alması, ihale alması, işe girmesi, danışmanlık yapması veya ticari çıkar elde etmesi ciddi bir çıkar çatışması yaratır.

Çünkü o andan itibaren gazetecinin yaptığı haberler hakkında şu soru sorulur:

"Bu haberi kamu yararı için mi yaptı, yoksa çıkarını korumak için mi?"

Basın meslek etiği ile uluslararası gazetecilik etik kuralları, gazetecilerin haber kaynaklarından maddi çıkar sağlamaması gerektiğini vurgular.

Toplu Kitap Alımları

Eğer parti yöneticileri veya belediyeler gazetecinin kitabını toplu şekilde satın alıyor, etkinliklerinde dağıtıyor veya satışına destek oluyorsa burada da etik sorun ortaya çıkar.

Tek bir okurun kitap alması başka şeydir.

Bir siyasi yapının, bir kuruluşun gazeteciye ekonomik destek sağlaması başka şeydir.

Bu durum gazetecinin bağımsızlığını tartışmalı hale getirir.

Parti Muhabiri Parti İçindeki Hiziplerde Taraf Olmalı mı?

Kesinlikle olmamalıdır.

Parti muhabirinin görevi;

• Genel merkezi izlemek,
• Parti içi gelişmeleri takip etmek,
• Gruplar arasındaki mücadeleyi haberleştirmek,

ama taraf olmak değildir.

Bir hizbin gazetecisi haline gelen kişi artık muhabir değil, o grubun iletişim elemanı haline gelir. İstihbarat görevlisi gibi hareket eder. Eşik bekçiliği yapar haberlere. 

Gazetecinin görevi bilgi toplamak ve doğrulatmaktır; kulis savaşlarının aktörü olmak değil.

Parti Muhabiri Parti Aleyhine Haber Yapabilir mi?

Sadece yapabilir değil, yapmak zorundadır.

Gazetecilikte temel ölçü şudur:

Haber doğru mu?

Kamu yararı var mı?

Belgeye dayanıyor mu?

Eğer cevap evetse haber yapılmalıdır.

Bir parti hakkında sadece olumlu haberler yapan kişi gazetecilik değil, propaganda faaliyeti yürütüyor olabilir.

Muhabirin görevi partiyi korumak değil, gerçeği ortaya çıkarmaktır.

Sürekli Öven Haberler Gazetecilik midir?

Hayır.

Bir siyasi parti hakkında sürekli olumlu haber yapan, hiç eleştirmeyen, hiç sorun görmeyen bir yayın çizgisi gazetecilikten çok halkla ilişkiler faaliyetini andırır.

Gazetecilik;

• başarıları yazmayı,
• hataları yazmayı,
• yolsuzluk iddialarını araştırmayı,
• iç tartışmaları aktarmayı,

gerektirir.

"Beni Arabasına Almazlar" Korkusuyla Haber Yapmamak

Siyasi muhabirlikte en yaygın sorunlardan biridir.

Bazı gazeteciler;

• seçim otobüsüne alınmamak,
• yurtdışı gezisine çağrılmamak,
• özel kulis bilgisi alamamak,
• telefonlarına çıkılmaması

korkusuyla haber yapmaktan kaçınabilir.

Oysa gazetecilik etiğine göre haber değeri taşıyan bir bilgi, erişim kaybedilme korkusuyla gizlenemez.

Gazeteci haber kaynağına bağımlı hale geldiğinde bağımsızlığını kaybetmeye başlar.

Parti Muhabiri Soru Sorabilmeli mi?

Bu gazeteciliğin temelidir.

Parti liderine, genel başkana, milletvekiline veya belediye başkanına soru soramayan kişi gazetecilik yapmıyor demektir.

Üstelik sadece kolay sorular değil;

• zor sorular,
• rahatsız edici sorular,
• çelişkileri ortaya çıkaran sorular

da sorulabilmelidir.

Siyasetçinin hoşuna giden sorular kadar hoşuna gitmeyen sorular da demokrasinin gereğidir.

Çıkar İlişkisinin Sınırı Ne Olmalı?

Gazeteci ile haber kaynağı arasında profesyonel ilişki bulunabilir.

Ancak şu alanlar risklidir:

• Para alışverişi,
• Ticari ortaklık,
• Belediye ihaleleri,
• Danışmanlık hizmetleri,
• Akraba işe yerleştirme,
• Hediye kabul etme,
• Ücretsiz tatiller,
• Düzenli maddi destek.

Bu tür ilişkiler gazeteciyi bağımsız gözlemci olmaktan çıkarıp çıkar ortağı haline getirebilir.

İdeal Parti Muhabiri Nasıl Olmalıdır?

İyi bir parti muhabiri:

• Partiye değil habere bağlıdır.
• Liderlere değil gerçeğe sadıktır.
• Tüm hiziplerle konuşur ama hiçbirinin üyesi olmaz.
• Eleştirel mesafesini korur.
• Soru sormaktan çekinmez.
• Bilgiyi doğrular.
• Hem olumlu hem olumsuz gelişmeleri haber yapar.
• Çıkar ilişkilerinden uzak durur.

Parti muhabirliği, partinin taraftarı olmak değil, partiyi kamu adına denetlemektir. Gazeteci ile siyasetçi arasındaki ilişki dostluk, çıkar ortaklığı veya sadakat ilişkisine dönüştüğünde gazetecilik zayıflar. Bir parti muhabirinin başarısı, parti yöneticileri tarafından ne kadar sevildiğiyle değil; okurların ve kamuoyunun ona ne kadar güvendiğiyle ölçülür.

Basın etiğinin temel ilkesi şudur: Gazeteci iktidarın, muhalefetin veya herhangi bir siyasi grubun yanında değil; kamunun bilgi edinme hakkının yanında durmalıdır.