NEDEN HEP GÜNDEMDE...

Kürk Mantolu Madonna: Bir Aşk Hikayesinin Ötesinde Cumhuriyet Dönemi ve Erkekliğin Çözülüşünün Anlatımı

Nevin BİLGİN 

Sabahattin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna’sı, yıllar sonra yeniden ödülle gündeme geldi. 

Çoğu tartışma romanın büyüleyici aşk hikayesi etrafında dönüyor. Oysa metin, yüzeydeki aşk temasının ötesinde, Cumhuriyet’in erken döneminde yaşanan toplumsal dönüşümü, özellikle de ataerkil yapının dönüşüme başladığı yeni bir modernlik arayışını anlatıyor.

Roman, yalnızca Raif Efendi’nin içsel yolculuğunu değil, aynı zamanda erkekliğin gücünün kırıldığı, disipliner ve buyurgan erkek modelinin değişime uğradığı bir toplumsal dönüşüme ışık tutuyor. 

Hikayenin Ardındaki Yapısal Arka Plan

Kürk Mantolu Madonna çoğu zaman bireysel bir duyarlılık hikayesi, kırılgan bir aşkın portresi olarak okunur. Oysa roman 1920 ve 1930’ların, yani Türkiye’nin yeni Cumhuriyet projesiyle birlikte kültürel kodlarını hızla dönüştürdüğü bir dönemin ruhunu taşır. 

Modernleşme ile birlikte; erkeklik yeniden şekillenir, geleneksel aile yapısı zayıflar, şehirleşmenin getirdiği anonim ilişkiler güçlenir. Bireysel duygular, ataerkil yapının kolektif disiplinine karşı daha görünür hale gelir. 

Bu koşullarda Raif Efendi’nin yaşadığı aşk, dönemin siyasi ideolojilerinden bağımsız değildir bilakis modernleşmenin yarattığı yeni öznenin kırılganlığını temsil eder.

Cumhuriyet’in Modern Erkekleri ve Raif Efendi

Cumhuriyet ideolojisi, ataerkil yapıyı tamamen ortadan kaldırmasa da onu başka bir şekle sokmayı hedeflemişti, sağlam, rasyonel, disiplinli, güçlü ve kamusal alana hakim yeni erkek modeli.

Fakat Raif Efendi bu ideolojik tasarımın tam karşısında durmaktadır. Sessizdir, içe dönüktür. Sistemle uyumlu değildir. Erkekliğin buyurgan yanlarını taşımadığı için alaya alınır. Toplumsal düzenin zayıf erkek etiketi yapıştırdığı bir figürdür.

Tam da bu sebeple roman, ataerkil erkeklik kalıplarının sorgulandığı, çözülmeye başladığı bir dönemi anlatır.  Raif Efendi’nin konumlanışı pasiflik değil, modernleşmenin baskıcı erkek tasarımına karşı bir itiraz biçimi olarak da okunabilir.

Maria Puder ve Modern Kadın

Maria Puder, Cumhuriyet Türkiye’sindeki kadın imgesinden farklı bir tip sunmaktadır. Ekonomik bağımsızlığı vardır, erkeklerden onay beklemez, cinsel ve duygusal özerkliği önemser, erkek himayesini reddeder. 

Bu kadın  figürü tüm ezberleri bozar. Raif'in Maria’nın karşısında duyduğu hayranlık, aslında erkekliğin gücünün kırılmasını değil, yeniden tanımlanmasıdır. Raif, erkekliğini Maria’ya hükmetme üzerinden kurmaz; tam tersine onun özgürlüğünü tanır ve ona eşit bir yer açmaya çalışır.

Bu durum, romanın derinliklerinde ataerkil yapının çözülüşü ve eşitlikçi bir duygulanım biçiminin arayışıdır aslında. 

Romanın en güçlü tarafı, modernleşmenin bireylerde yarattığı ruhsal çatlakları göstermesidir. Raif Efendi iki dünya arasında sıkışır. Cumhuriyet’in kamusal, disipliner, verimli, üretken erkek modeli, Kendi iç dünyasında filizlenen, yumuşak, duyarlı ve kırılgan bir insanlık hali.

Cumhuriyet modernleşmesi, bireyden güçlü bir dönüşüm talep ederken, Raif gibi karakterler bu baskıya uyumsuzluklarıyla direnirler.

Aşk  Direniş Alanı

Maria ile ilişki yalnızca romantik bir aşk değil, Raif Efendi için bir varoluş alanıdır. Aşk sayesinde Raif, toplumun dayattığı erkeklik rollerinden uzaklaşır. Bu bağlamda aşk, özneleşme, sessiz direnç biçimi, modernleşmenin yalnızlalştıran yanlarına karşı da insanlık savunması şeklinde gelişir. 

Bu nedenle romanın aşkı, hafif bir romantizm değil, bir toplumsal eleştirinin taşıyıcısıdır.

Kürk Mantolu Madonna Neden Bugün Hâlâ Bu Kadar Etkili?

Romanın bugünün Türkiye’sinde yenidengeniş kitlelerce sahiplenilmesi, aslında güncel bir sorunu da göstermektedir. Toplumsal dönüşümle birlikte devam eden erkeklik krizi. Kadın özerkliğinin üyümesi, erkeklik tanımının kırılganlaşması, ataerkil kalıpların çözülmesine rağmen eski düzenin askısını sürdürmesi ve erkekliğin yaşadığı kriz. 

Raif Efendi tüm bu gerilimlerin merkezinde duran bir figür olduğu için roman 80 yıl sonra bile güncel olabiliyor. 

Kürk Mantolu Madonna, sadece bir aşk hikâyesi değil, modernleşmenin, cinsiyet rollerinin, toplumsal yapının ve bireyin kimlik mücadelesinin romanı. 

Cumhuriyet döneminde başlayan bu kırılma, bugün Türkiye toplumunun temel tartışmalarından da birisi.

Kaynakça: 

https://avesis.deu.edu.tr/yonetilen-tez/a6318e93-b310-4073-aabd-fa481dcca523/yeni-erkeklige-dogru-sabahattin-alinin-kurk-mantolu-madonna-romaninda-cinsiyet-rollerinin-paradigmatik-degisimi

https://www.youtube.com/watch?v=AyGla7Zz_QM

https://dergipark.org.tr/tr/pub/cusosbil/issue/76977/1215852

https://dergipark.org.tr/tr/pub/eeder/issue/83786/1412025?utm