ÜREME TURİZMİ

Kiralık anne, taşıyıcı anne, tüp bebek, sperm bankası...

Nevin Bilgin

Günümüzde sınırları aşan seyahatlerin nedeni artık sadece tatil, iş veya kültürel keşifler değil. 

Sağlık sektörü, küresel dünyada en hızlı büyüyen turizm kollarından biri haline geldi. 

Bu kolun en hassas, en tartışmalı ve giderek büyüyen alt başlığı ise "Üreme Turizmi"  veya tıbbi adıyla Sınır Ötesi Üreme...

Üreme turizmi, bireylerin veya çiftlerin, kendi ülkelerindeki hukuki engelleri, yüksek maliyetleri veya yetersiz tıbbi altyapıyı aşmak amacıyla, üremeye yardımcı tedavi yöntemlerinden (tüp bebek, yumurta/sperm donasyonu, taşıyıcı annelik) faydalanmak için başka bir ülkeye seyahat etmesi.

İşte küresel çaptaki bu büyük hareketliliğin nedenleri, merkezleri ve yarattığı etik açmazlar:

Üreme Turizmini Tetikleyen Temel Faktörler

İnsanları kendi ülkelerinde değil de yabancı bir ülkede çocuk sahibi olmaya iten üç ana motivasyon kaynağı var.

Yasal Engeller ve Kısıtlamalar

Birçok ülkede dini, etik veya hukuki gerekçelerle belirli tedaviler yasak. Örneğin; Türkiye, Almanya ve Fransa gibi ülkelerde taşıyıcı annelik ve donör (yumurta/sperm bağışı) kullanımı yasak. 

İtalya'da bekar kadınların veya eşcinsel çiftlerin tüp bebek tedavisi görmesine izin verilmez. Bu kısıtlamalar, insanları yasal boşluğu olan ülkelere yönlendirir.

Maliyet Farklılıkları

ABD gibi gelişmiş ülkelerde tüp bebek veya taşıyıcı annelik tedavileri astronomik ücretlere (yüz binlerce dolar) ulaşabilir. Maddi gücü yetmeyen çiftler, aynı kalitede hizmeti çok daha ucuza sunan ülkelere seyahat ederler.

Teknolojik Gelişmişlik ve Başarı Oranları:

Bazı ülkeler laboratuvar teknolojileri, genetik tarama testleri (PGT) ve yüksek başarı oranları ile öne çıkar. Çiftler, şanslarını artırmak için bu gelişmiş merkezleri tercih ederler.

Dünyadaki Popüler Üreme Turizmi Merkezleri

Üreme turizmi haritası, ülkelerin yasalarına ve sundukları fiyat avantajlarına göre şekillenmiştir:

Kuzey Kıbrıs (KKTC)

 Yumurta/Sperm Donasyonu, Cinsiyet Seçimi | Türkiye ve Avrupa'ya yakınlık, esnek yasalar, yüksek başarı oranları. 

Gürcistan & Ukrayna

Taşıyıcı Annelik (Surrogacy)  Heteroseksüel evli çiftler için taşıyıcı anneliğin yasal ve nispeten ekonomik olması. 

ABD (Örn: California)

 Ticari Taşıyıcı Annelik, LGBT Bireyler için Süreçler. Dünyanın en gelişmiş tıp altyapısı ve doğan çocuğun doğrudan ABD vatandaşı olması (Ancak oldukça pahalıdır). 

İspanya ve Çekya

Tüp Bebek ve Donasyon. Avrupa standartlarında sağlık hizmeti ve liberal donasyon yasaları.

Etik, Hukuki ve Sosyal Riskler

Üreme turizmi binlerce aileye çocuk özlemini dindirme şansı sunsa da, beraberinde çok ciddi küresel krizler ve gri alanlar getirmekte.

Kadın Bedeninin Ticarileşmesi

Özellikle gelişmekte olan veya ekonomik kriz yaşayan ülkelerde (Gürcistan, geçmişte Hindistan ve Tayland gibi), yoksul kadınların maddi imkansızlıklar nedeniyle zengin çiftler için "taşıyıcı anne" olmayı kabul etmesi, modern bir sömürü biçimi olarak eleştirilmektedir. Kadın bedeni küresel bir pazarın parçası haline gelmektedir.

Vatandaşlık ve Soybağı Krizleri

Kendi ülkesinde yasak olan bir yöntemle (örneğin donör veya taşıyıcı anne ile) yurt dışında çocuk sahibi olan çiftler, ülkelerine döndüklerinde büyük bir hukuki duvarla karşılaşabilirler. 

Çocukların kimliği, velayeti ve vatandaşlık hakları konusunda ülkeler arası yasal uyuşmazlıklar yaşanmakta, bazı bebekler bürokratik krizler nedeniyle "vatansız" kalma riski taşımaktadır.

 Savaşlar ve Küresel Krizler

Yakın geçmişte yaşanan Ukrayna-Rusya savaşı, üreme turizminin kırılganlığını gözler önüne sermiştir.

Ukrayna'daki taşıyıcı annelerden doğan onlarca bebek, sığınaklarda yabancı ailelerinin kendilerini gelip almasını beklemek zorunda kalmış, bu durum büyük bir insani drama dönüşmüştür.

Üreme turizmi tıbbın sınır tanımayan gelişimiyle, ülkelerin muhafazakar veya korumacı yasalarının çatışmasından doğan küresel bir sektördür.

Bir tarafta çocuk sahibi olmak isteyen insanların en doğal hakkı ve mutluluğu yer alırken, diğer tarafta hukuki karmaşalar, insan hakları ihlalleri ve etik tartışmalar durmaktadır. 

Dünya, bu sınır ötesi bebek hareketliliğini tamamen yasaklayamadığı gibi, henüz ortak ve adil bir küresel hukuk zemini oturtmayı da başarabilmiş değildir.

https://share.google/NPxKTKo0fBHZuP0eZ

https://share.google/v3fB9mdwBdcpHlEEz