Kaya Tuzu Sofradan Çıkıp Bataryalara mı Gidiyor?

Sosyal medyadaki iddiaların ardındaki gerçek ne?

Çin'in geliştirdiği sodyum iyon bataryaları, yer altındaki dev enerji depolama tesisleri ve "tuz geleceğin petrolü olacak" başlıklı haberler...

Nevin BİLGİN 

Son yıllarda ilginç bir durum yaşanıyor.

Bir tarafta marketlerde satılan Himalaya tuzları, Çankırı kaya tuzları ve doğal kristal tuzlar…

Diğer tarafta ise Çin'in geliştirdiği sodyum iyon bataryaları, yer altındaki dev enerji depolama tesisleri ve "tuz geleceğin petrolü olacak" başlıklı haberler...

İkisi yan yana gelince ister istemez şu soru doğuyor:

Acaba yediğimiz kaya tuzu ile bataryalarda kullanılan tuz aynı şey mi?

Cevap hem evet, hem de hayır.

Çünkü burada birbirine benzeyen ama farklı alanlarda kullanılan iki kavram var.

Kaya tuzu neden bu kadar değerli?

Kaya tuzu, büyük oranda sodyum klorürden (NaCl) oluşur.

Biz onu yemeklerde kullanıyoruz.

Kimya sanayisi ise onu bambaşka bir gözle görüyor.

Sodyum klorür; klor, kostik soda, soda külü ve çok sayıda sanayi kimyasalının başlangıç hammaddesidir. Bu nedenle kaya tuzu yalnızca bir gıda değil, aynı zamanda stratejik bir endüstri hammaddesidir.

Peki bataryalarda kaya tuzu mu kullanılıyor?

Hayır.

Bugün elektrikli otomobillerde kullanılan lityum iyon pillerin içine öğütülmüş kaya tuzu konulmuyor.

Ancak kaya tuzundan elde edilen sodyum, yeni nesil sodyum iyon bataryaların temel kimyasal ailesinde yer alıyor.

Çin son yıllarda bu teknolojiye milyarlarca dolar yatırım yapıyor. Bunun nedeni de lityuma göre sodyumun çok daha bol ve daha ucuz olması.

Yani sofradaki kaya tuzu doğrudan pile girmiyor; fakat onun içerdiği sodyum, kimyasal işlemlerden geçirilerek farklı bileşikler hâline getiriliyor ve enerji teknolojilerinde kullanılabiliyor.

Asıl sürpriz yerin altında

Kaya tuzunun enerji dünyasındaki en ilginç rolü aslında pil üretmek değil.

Enerjiyi depolamak.

Çin'de ve birçok ülkede dev kaya tuzu katmanlarının içine açılan mağaralar, geleceğin enerji depoları olarak planlanıyor.

Bu mağaralarda;

·hidrojen,

·sıkıştırılmış hava,

·doğal gaz,

·hatta bazı yeni nesil akışkan batarya sistemlerinin elektrolitleri depolanıyor.

Araştırmacılar, tuz kayalarının çok düşük geçirgenliğe sahip olması ve zamanla kendi çatlaklarını kapatabilmesi nedeniyle bu yapıları son derece güvenli doğal depolar olarak görüyor.

Yani kaya tuzu, pilin malzemesi olmaktan çok, pil sisteminin "garajı" hâline geliyor.

Çin neden tuza yatırım yapıyor?

Çünkü enerji dönüşümünde en büyük sorun elektrik üretmek değil.

Elektriği saklamak.

Güneş gece çalışmıyor.

Rüzgâr her zaman esmiyor.

Üretilen elektriğin depolanması gerekiyor.

İşte bu nedenle Çin'de yer altındaki kaya tuzu oluşumları, dev enerji rezervuarlarına dönüştürülüyor. Bazı araştırmalar, akışkan bataryaların elektrolitlerini doğrudan tuz mağaralarında depolamanın teknik olarak mümkün olabileceğini gösteriyor.

Sosyal medyadaki iddialar neden kafa karıştırıyor?

"Kaya tuzundan pil yapılıyor."

"Tuz artık altından değerli."

"Yediğiniz tuz bataryaya gidiyor."

Bu ifadeler gerçeği tam olarak yansıtmıyor.

Doğrusu şu:

Kaya tuzu, enerji teknolojilerinde giderek daha önemli bir yer edinmeye başladı. Ancak bunun nedeni sofralık tuzun doğrudan bataryaya dönüşmesi değil; sodyum kimyası ve kaya tuzunun oluşturduğu jeolojik yapıların enerji depolamaya çok uygun olmasıdır.

Belki de geleceğin en stratejik madeni gözümüzün önündeydi

Yıllarca kaya tuzunu yalnızca soframızdaki tuzlukta gördük.

Oysa bugün aynı mineral; kimya sanayisinden hidrojen depolamaya, yer altı enerji rezervlerinden sodyum iyon bataryalara kadar uzanan çok geniş bir teknolojik dönüşümün merkezinde yer alıyor.

Belki de geleceğin enerji devrimi yalnızca lityum madenlerinde değil, milyonlarca yıl önce oluşmuş sessiz tuz dağlarının içinde şekilleniyor.

Kaynakça

https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15567036.2023.2288295

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2352152X23009179

https://www.mdpi.com/2071-1050/18/8/3761

https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/15567036.2023.2288295